Άγιος Χαράλαμπος στο Ληξούρι. Παλιές και νέες Ομώνυμες εκκλησίες στην Κεφαλονιά.

Πολιούχος του Ληξουρίου αλλά και της ευρύτερης περιοχής της Παλικής, είναι ο Άγιος Χαράλαμπος, του οποίου η μνήμη εορτάζεται στις 10 Φεβρουαρίου. Η εκκλησία βρίσκεται δίπλα στην Ιακωβάτειο βιβλιοθήκη, που παλιότερα ήταν το αρχοντικό των Ιακωβάτων. Θεωρείται ότι είναι ο Άγιος, που έσωσε το Ληξούρι από τη χολέρα. Το πλέον πιθανόν είναι ότι πρόκειται για την επιδημία χολέρας, του 1811. Πρώτη αναφορά , βρίσκουμε στα Κεφαλληνιακά Σύμμεικτα (Τόμος Β΄) του Τσιτσέλη , όπου αναφέρεται ότι το 1754 , σε οικόπεδο της οικογένειας Χέλμη, άρχισε η ανέγερση του ιερού ναού. Τότε η πόλη είχε ζωή διακοσίων ετών και έτσι δεν είναι απόλυτα σαφές , πότε έγινε Πολιούχος. Ζημιές υπέστη στους σεισμούς του 1767 και 1867. To 1953 ακολούθησε την μοίρα του υπόλοιπου νησιού. Σημειώνει ο Παναγής Κουτουφάς σε κείμενό του «Το 1954 η εκκλησία έγινε ξύλινη , στην ίδια θέση στις ίδιες διαστάσεις και με το ίδιο περιεχόμενο , ώστε για την πρώτη μετασεισμική περίοδο ήταν η καλύτερη εκκλησία και για αυτό ορίσθηκε ως Μητρόπολη της πόλεως το 1957» Και σε άλλο σημείο « Όπως γράφει στο βιβλίο του “Ληξουριώτικα” ο γιατρός Κοντογιαννάτος, οι Ληξουριώτες τον λατρεύουν και καταφεύγουν σ΄αυτόν σ΄όλες τους τις μεγάλες ανάγκες, κυρίως όμως – κι αυτό συνέβαινε στα περασμένα χρόνια περισσότερο – στις φοβερές αρρώστιες που με μορφή επιδημιών θέριζαν κυριολεκτικά την ευρωπαϊκή ήπειρο , τότε που η επιστήμη ήταν ανίσχυρη να τις πολεμήσει κι οι άνθρωποι σαν κυνηγημένα αγρίμια από έναν αόρατο εχθρό, κατέφευγαν στην βοήθεια του Αγίου».
Η γιορτή του προστάτη Αγίου, κάθε χρόνο προσλαμβάνει πανηγυρικό χαρακτήρα. Παραβρίσκεται πάντοτε ο Μητροπολίτης Κεφαλληνίας αλλά και πλήθος ιερέων και πολύς κόσμος από όλη την Παλική. Η πομπή της λιτανείας του Θρόνου και της Εικόνας του Αγίου, ξεκινάει περίπου στις 15.00 μμ , από την εκκλησία και με την Φιλαρμονική σχολή Πάλλης να προηγείται, πραγματοποιεί διαδρομή εντός της πόλης με στάσεις σε κάποια σημεία για την ανάπεμψη δεήσεων. Περνάει απ’ την εκκλησία του Αγίου Νικολάου Μηνιατάτων, κινείται στην πλατεία πεσόντων και εν συνεχεία κάνει στάση στο σπίτι Γερουλάνου, όπου βρίσκεται το κελί του παπά – Μπασιά, για την καθιερωμένη δέηση. Ενίοτε, μετά την πλατεία, η πομπή κατευθυνόταν προς τα Λεγατάτα – Μαρτσελάτα και ανεβαίνοντας την ανηφόρα του Γηροκομείου, έστριβαν στο φούρνο του Καρκούνια, για να κάνουν νέα δέηση στον Άγιο Γεράσιμο. Εκεί, οι επίτροποι είχαν φροντίσει να βγάλουν έξω απ’ τον Ναό, το θρόνο του Αγίου Γερασίμου, με την εικόνα . Μετά από την στάση και τη συνάντηση των δύο Αγίων, η λιτανεία κατέβαινε προς το ποτάμι κι απ’ εκεί στην εκκλησία του Αγίου Χαραλάμπους. Στον ασημένιο θρόνο, υπάρχει η εικόνα του Αγίου, έργο του Ληξιουριώτη αγιογράφου Περλιγκή. Μια από τις λαμπρότερες λιτανείες , όπως επισημαίνει ο Παναγής Κουτουφάς, με παραπομπή στον Κοντογιαννάτο, ήταν : « εκείνη του 1952 , όταν εκτός από τον Μητροπολίτη Κεφαλληνίας , έλαβε μέρος στην λιτανεία και ο Μητροπολίτης Τρίκκης και Σταγών κ. Χερουβείμ, Ληξουριώτης στην καταγωγή. Έλειπε από το Ληξούρι σαράντα χρόνια κι ήρθε εκείνη την χρονιά για να παρασταθεί στη γιορτή, φέρνοντας μαζί του μιαν ασημένια λειψανοθήκη , που περιείχε την κάρα του Αγίου και που φυλασσόταν μέχρι τώρα σ΄ ένα μοναστήρι στα Μετέωρα, απ΄ όπου την είχε πάρει ο Δεσπότης. Η λειψανοθήκη με την κάρα του Αγίου, υπάρχει μέχρι σήμερα στην εκκλησία του, στο Ληξούρι.» Στην εκκλησία του Αγίου Χαραλάμπους , βαπτίσθηκε ο Γεώργιος Ιακωβάτος στις 25 Ιανουαρίου 1814, οι τάφοι δε των δυο εκ των τριών αδελφών βρίσκονται στο προαύλιο της εκκλησίας . Εκεί υπάρχει Μαρμάρινο μνημείο με επιγραφή, την οποία έγραψε ο Ηλίας Τσιτσέλης.
Γράφει ο Μάκης Γαλανός σε άρθρο του : «Στοιχεία, ελάχιστα βέβαια υπάρχουν τόσο για την εορτή όσο και την λιτανεία από το 1908 και μετά. Ιδιαίτερα προβάλουν κάποιες ειδήσεις στο “Ζιζάνιον” του Μολφέτα και υπογράφονται με το ψευδώνυμο “Ληξουριώτης” που ήταν ο περίφημος αγιογράφος – καλλιτέχνης και ποιητής Ρόκος Ξυδάχτυλος. Φαίνεται ότι κάποτε γύρω στα 1909 ο τότε δεσπότης είχε παραχωρήσει στην εκκλησία του Αγίου Χαραλάμπους στο Ληξούρι την άδεια να περιφέρονται στη λιτανεία δίσκοι (βαντιέρες) για οικονομική ενίσχυση. Όμως οι άλλες εκκλησίες διαμαρτυρήθηκαν διότι δε δόθηκε και σ’ αυτές όμοια άδεια. Ο Ρόκος Ξυδάχτυλος προτρέπει το δεσπότη ή να καταργήσει το προνόμιο ή να δώσει και στις άλλες εκκλησίες τα ίδια λιτανοπρόμια.

Δια την λιτανείαν
Τ ΑΗ ΧΑΡΑΛΑΜΠΙΟΥ
ΕΝ ΛΗΞΟΥΡΙΩ

Τον Αη Χαραλάμπη μας
που προβελέγγιο έχει να βγαίνει όξου πρετσεσιό
για συνδρομή να τρέχη δίπλα τους θαν τον έχουνε
οι άλλοι οι πατέρες
που τους απαγορεύεται
να βγαίνουν με βαντιέρες.
Και πρέπει ο Δεσπότης μας
ναν τα εξομαλύνη,
η δίνωντας την άδεια
να βγαίνουνε κι εκείνοι,
η για να είν’ τα πράγματα,
της εκκλησίας όμοια
να κόψη και τση χάρις του
τα λιτανοπρονόμια.

Ληξιουριώτης

Και τον άλλο χρόνο, το 1910, ο Ξυδάχτυλος θα σατιρίσει ποιητικά μέσα στα συμβάντα του Φεβρουαρίου, τη λιτανεία του Αγίου Χαραλάμπους και το πέρασμα από το στενό Καντούνι, ενός Ληξιουριώτη για να γίνει καλά η άρρωστη γυναίκα του. Ο λεγόμενος Φουντάκιας που καθόταν σ’ ένα στενοκάντουνο κοντά στον Αγ. Ανδρέα, παρακάλεσε τους ιερείς και τους επιτρόπους να περάσει ο Άγιος από το καντούνι να σταματήσει απ’ έξω από το σπίτι και να γένει εκεί δέηση για την άρρωστη σύζυγό του Κασσιανή.
“Εβγάλανε τον άγιο και πήρε τα σοκάκια προς χάριν της Κασσιανής συζύγου του Φουντάκια”….Κι εφέτος όπως πάντοτετ’ άη Χαραλαμπίου, εβγάλανε την πρετσεσιότου θρόνου του Αγίουδια να κάμ’ η χάρι του ακόμη θαύμα ένα να μας στανιάρη τα μυαλά πού ‘ναι νερουλιασμένα…»

-Εκκλησίες Αγίου Χαράλαμπου στην Κεφαλονιά.

Σύμφωνα με στοιχεία που μας έστειλε ο Γιώργος Αποστολάτος εορτάζει η εκκλησία της Σάμης . Εντός του ναού, υπάρχουν τρεις θρόνοι, ο μεσαίος αφιερωμένος στην Παναγία, ο αριστερός στον Άγιο Νικόλαο και ο δεξιός στον Άγιο Χαράλαμπο. Στην εκκλησία αυτή, επίσης υπάρχει λειψανοθήκη του Αγίου.

Άγιος Χαράλαμπος στα Σπαρτιά. Σύμφωνα με πληροφορίες του Σπύρου Ματιάτου είναι ένα μικρό εκκλησάκι, το οποίο βρίσκεται μέσα στο κοιμητήριο Σπαρτιών. Υπάρχει και λείψανό του, το οποίο φυλάσσεται, στην Παναγία, στην κεντρική εκκλησία της πλατείας του χωριού. Στο εκκλησάκι αυτό, γίνεται πανηγύρι .

Άγιος Χαράλαμπος στην Πλαγία Ερίσσου . Εκκλησιά η οποία ανήκει στον Γεράσιμο & Παναγή Χαροκόπο. Με τους σεισμούς, υπέστη μεγάλες ζημιές. Οι πληροφορίες μας εδόθησαν από την Lilian Harokopou.

-Παλιές εκκλησίες αφιερωμένες στον εορτάζοντα Άγιο.

Στο μέγαρο της επισκοπής στο Αργοστόλι, όπως αναφέρεται στον Τσιτσέλη, ανεγέρθη ναίσκος του Αγίου, με πρωτοβουλία του τότε επισκόπου Δαμασκηνού (Χρόνος ανέγερσης υπολογίζεται το 1913-14) . Τα χρήματα προήλθαν από χρηματικές συνδρομές, οι οποίες συγκεντρώθηκαν με πρωτοβουλία του Επισκόπου. Χρησιμοποιήθηκε ως χώρος συγκεντρώσεως των ιερέων και διδαχής αυτών , από τον ίδιο τον Δαμασκηνό. Κατά πάσα πιθανότητα, πρόκειται για το ιερό παρεκκλήσιο , το οποίο και σήμερα βρίσκεται, εντός του μεγάρου στο Αργοστόλι και για την ύπαρξη του οποίου, μας πληροφόρησε η Maria Abatielou.

Άγιος Χαράλαμπος στο Λοιμοκαθαρτήριο στο Αργοστόλι.
Ο Τσιτσέλης στην σελ. 295 του τόμου Β, αναφέρει ότι , εντός του παλιού ενετικού Λοιμοκαθαρτηρίου στο Αργοστόλι, υπήρχε ομώνυμος ναός , με παλιά εικόνα των τριών Ιεραρχών του Κεφαλλήνος ζωγράφου της νεωτέρας σχολής, Αθανασίου Άννινου . Η εικόνα αυτή , άγνωστο πότε, μεταφέρθηκε στον Άγιο Ανδρέα Μηλαπιδιάς.

Πληροφορίες για την ανάρτηση, μας έδωσαν τα αγαπητά μέλη της ομάδας Παναγής Κουτουφάς με παραπομπές στο βιβλίο του ιατρού Κοντογιαννάτου «Ληξουριώτικα» , Γιώργος Αποστολάτος, Σπύρος Ματιάτος , Lilian Harokopou, Maria Abatielou και ο διαμένων εν Βύρωνα Αθηνών, γηραιός Ληξουριώτης και φίλος , Γεώργιος Παρίσης. Για μια ακόμη φορά, θερμές ευχαριστίες.

Επίσης στοιχεία βρίσκουμε στην ακόλουθη βιβλιογραφία:

«Κεφαλληνιακά Σύμμεικτα Τόμος Β» Ηλία Τσιτσέλη
«Το Ληξούρι» Μαρίνου Γερουλάνου
Άρθρα του φίλτατου Μάκη Γαλανού στον ιστότοπο www.kefaloniamas.gr

Από το Κομπόγιο Ιστορίας Κεφαλονιάς και Ιθάκης