Παναγής Γασπαρινάτος: Το ακορντεόν που συνόδευσε τις χαρές της Κεφαλονιάς

Από τα Δαυγάτα στις σκηνές του εξωτερικού, ο αγαπημένος μουσικός άφησε το δικό του αποτύπωμα στα γλέντια, στους χορούς και στη μουσική παράδοση του τόπου μας

Υπάρχουν άνθρωποι που η παρουσία τους συνδέθηκε με τις πιο χαρούμενες στιγμές ενός τόπου. Με ένα πανηγύρι στο χωριό, έναν αποκριάτικο χορό, μια βραδιά που η παρέα δεν ήθελε να τελειώσει. Για πολλούς Κεφαλονίτες, ένας τέτοιος άνθρωπος ήταν ο Παναγής Γασπαρινάτος. Ο μουσικός με το ακορντεόν, που για δεκαετίες έδινε τον ρυθμό στις γιορτές του νησιού, αφήνοντας μια παρακαταθήκη μεράκι, συνεργασιών και αγάπης για την παράδοση.

Η διαδρομή του, όπως καταγράφεται σε συνέντευξη που είχε παραχωρήσει το 2009 στο περιοδικό «Kefalonitis Magazin», μας γυρίζει σε μια Κεφαλονιά που κρατούσε τη μουσική μέσα στην καθημερινότητά της. Στα σπίτια, στις αυλές, στις πλατείες και στις παρέες.

Ο Παναγής Σπυρίδωνος Γασπαρινάτος γεννήθηκε το 1931 και καταγόταν από τα Δαυγάτα. Ήταν το τρίτο από τα πέντε παιδιά της οικογένειας και τα πρώτα του μουσικά ακούσματα ήρθαν από τη νόνα του, τη Ρουσέττα Γασπαρινάτου. Εκείνη τραγουδούσε στα πανηγύρια και νανούριζε τα εγγόνια της με τα τραγούδια και τους στίχους των κεφαλονίτικων χοροτράγουδων.

Μέσα σε αυτό το οικογενειακό περιβάλλον άρχισε να διαμορφώνεται η σχέση του με τη μουσική. Μια φυσαρμόνικα έγινε το πρώτο του όργανο, πριν το ακορντεόν κερδίσει οριστικά την προτίμησή του.

Μεροκάματο και μουσική

Στα δύσκολα χρόνια γύρω από τον πόλεμο βρέθηκε στον Πειραιά και γράφτηκε στο Ωδείο Πειραιώς, επιλέγοντας να σπουδάσει ακορντεόν. Παράλληλα εργαζόταν στις οικοδομές για να εξασφαλίζει τα απαραίτητα.

Οι οικονομικές δυσκολίες τον ανάγκασαν, έπειτα από δύο χρόνια, να διακόψει τις σπουδές του. Δεν εγκατέλειψε όμως το όργανό του. Συνέχισε να μελετά μόνος, να αναζητά καινούργια ακούσματα και να δουλεύει επίμονα πάνω σε όσα αγαπούσε.

Το 1949 επέστρεψε στην Κεφαλονιά, όπου συνέχισε τις οικοδομικές εργασίες και αργότερα εργάστηκε ως εργολάβος. Η μουσική είχε σταθερά τη θέση της δίπλα στη δουλειά και στις υποχρεώσεις του.

Μια καθοριστική συνάντηση ήρθε μετά τους σεισμούς του 1953. Ο εξαίρετος βιολιστής Λυκούργος Τζάκης διέκρινε το ταλέντο και τη διάθεσή του και τον έκανε συνεργάτη του. Μαζί με τον Βασίλη Μουντάκη στο σαξόφωνο και τον Σπύρο Αποστολάτο στα ντραμς, συγκρότησαν μια ορχήστρα που απέκτησε ξεχωριστή θέση στη διασκέδαση του νησιού.

Μια ορχήστρα στις γιορτές του νησιού

Η μουσική τους ταξίδεψε σε όλη την Κεφαλονιά, στην Ιθάκη και σε πολλές ακόμη περιοχές της Ελλάδας. Κεφαλονίτικα σωματεία και σύλλογοι τούς καλούσαν στις εκδηλώσεις τους, αναζητώντας εκείνον τον γνώριμο ήχο που κρατούσε ζωντανό τον δεσμό με το νησί.

Το ρεπερτόριο μεγάλωνε μαζί με τις απαιτήσεις της παρέας και του χορού. Κεφαλονίτικοι και άλλοι ελληνικοί παραδοσιακοί σκοποί, ταγκό και βαλς, φοξ αγγλέ, τσα-τσα, ρούμπες και μάμπο έβρισκαν τη θέση τους στο πρόγραμμα. Στις Απόκριες, οι καντρίλιες είχαν την τιμητική τους.

Η ορχήστρα έπαιξε σε χώρους που συνδέθηκαν με τη νυχτερινή ζωή και τις γιορτές της Κεφαλονιάς: στο «Λιμανάκι», στις «Καταβόθρες», στον «Μουρελάτο» στο Ληξούρι, σε αίθουσες της Λακήθρας. Έφτασε ακόμη στην Αθήνα, στο ξενοδοχείο «Μεγάλη Βρετανία», στην Πάτρα, στον Πειραιά και στη Ζάκυνθο.

Γύρω από τον Παναγή Γασπαρινάτο συναντήθηκαν πολλοί μουσικοί και τραγουδιστές. Ανάμεσά τους ο Γεράσιμος Μενάγιας, ο Βαγγέλης και ο Διονύσης Διακάτος, ο Ζήσιμος και ο Μάκης Σκλαβουνάκης, ο Γιάννης Ανδριανάτος, γνωστός ως Αστραπόγιαννος, ο Λαμπρογιάννης Πεφάνης, ο Πάτροκλος Βικάτος και πολλοί ακόμη.

Στη μουσική αυτή διαδρομή συμμετείχαν και οι γιοι του, Διονύσης στο μπουζούκι και Σπύρος στην κιθάρα. Για άλλους νεότερους οργανοπαίκτες, η συνεργασία με την ορχήστρα υπήρξε πολύτιμη μαθητεία.

Η ξεχωριστή σχέση με τον «Μπάλλο»

Ιδιαίτερο κεφάλαιο στην πορεία του αποτέλεσε η συνεργασία με τον Πολιτιστικό Σύλλογο «Μπάλλος», που κράτησε περισσότερα από 22 χρόνια.

Στο επίκεντρό της βρισκόταν η σχέση αμοιβαίας εκτίμησης με την Ελένη Λιναρδάτου. Εκείνη γνώριζε τα τραγούδια και τα βήματα των παραδοσιακών χορών και ο Παναγής αναζητούσε τον τρόπο να τα αποδώσει στο ακορντεόν και να τα μεταφέρει στην ορχήστρα.

Όταν οι παρτιτούρες ήταν δυσεύρετες, η μάθηση περνούσε από το αυτί, την παρατήρηση και την υπομονή. Άκουγε τη φωνή της, παρακολουθούσε τα βήματά της και δούλευε τη μελωδία στα πλήκτρα. Έτσι εμπλούτιζε συνεχώς το ρεπερτόριό του, ακόμη και με χορούς που η απόδοσή τους στο ακορντεόν παρουσίαζε ιδιαίτερες δυσκολίες.

Η Ελένη Λιναρδάτου τον περιέγραφε ως έναν γνήσιο λαϊκό οργανοπαίκτη, με ήθος, εντιμότητα και συνέπεια. Έναν συνεργάτη πρόθυμο να μάθει, που μπορούσε να συνεννοηθεί μαζί της με μια ματιά και στήριζε με αγάπη κάθε πολιτιστική προσπάθεια.

Με τον «Μπάλλο», η ορχήστρα ταξίδεψε σε εκδηλώσεις και φεστιβάλ στην Ελλάδα, αλλά και στην Ισπανία, την Ιταλία και τη Σερβία, ενώ συνόδευσε και παραστάσεις που μαγνητοσκοπήθηκαν για την τηλεόραση.

Χαρακτηριστικό της προετοιμασίας και των δυνατοτήτων της ήταν ένα περιστατικό σε φεστιβάλ στη Σερβία: σύμφωνα με την καταγραφή της συνέντευξης, οι μουσικοί έπαιξαν περισσότερους από πενήντα χορούς συνεχόμενα, κερδίζοντας το θερμό χειροκρότημα και τον θαυμασμό των διοργανωτών.

Η αναγνώριση του Παναγή

Ο Παναγής Γασπαρινάτος έφυγε από τη ζωή στις 8 Απριλίου 2013. Τέσσερα χρόνια αργότερα, στις 25 Νοεμβρίου 2017, η προσφορά του τιμήθηκε σε εκδήλωση στην αίθουσα της Φιλαρμονικής Σχολής Κεφαλληνίας, στο πλαίσιο εκπαιδευτικών δράσεων για την ελληνική παραδοσιακή μουσική.

Στην ευχαριστήρια επιστολή του, ο γιος του Διονύσης Γασπαρινάτος εξέφρασε την ευγνωμοσύνη της οικογένειας προς το Κέντρο Ελληνικής Μουσικής «Φοίβος Ανωγειανάκης», το Λύκειο των Ελληνίδων Αργοστολίου, το Τμήμα Τεχνολογίας Ήχου και Μουσικών Οργάνων του ΤΕΙ Ιονίων Νήσων, καθώς και προς την Ευρώπη Μοσχονά, τον Λάμπρο Λιάβα και τον Νίκο Μπούκα.

Στα λόγια του αποτυπωνόταν και η ουσία αυτής της διαδρομής: ο πατέρας του ήταν ο άνθρωπος που στάθηκε παρών στις χαρές τόσων συμπολιτών μας και τους έφερε, μέσα από το ακορντεόν του, πιο κοντά στη λαϊκή μουσική και χορευτική παράδοση του τόπου.

Εκεί βρίσκεται και η θέση του Παναγή Γασπαρινάτου στη μνήμη της Κεφαλονιάς. Στους ανθρώπους που χόρεψαν με τη μουσική του, στους συνεργάτες που μοιράστηκαν μαζί του το πάλκο, στους νεότερους που έμαθαν δίπλα του. Και σε εκείνες τις οικογενειακές διηγήσεις για τα παλιά γλέντια, όπου μαζί με τα πρόσωπα και τα τραγούδια επιστρέφει πάντα η ίδια εικόνα: ο Παναγής με το ακορντεόν του.

Το αφιέρωμα βασίζεται στο κείμενο που μας παραχωρήθηκε, με αφετηρία συνέντευξη του Παναγή Γασπαρινάτου στο «Kefalonitis Magazin» το 2009, και στην ευχαριστήρια επιστολή του γιου του, Διονύση, τον Δεκέμβριο του 2017.