Συθέμελες αλλαγές του τοπίου της Ανώτατης Εκπαίδευσης στη χώρα μας σκιαγραφούν οι προτάσεις που προέκυψαν από τη μελέτη «η τριτοβάθμια εκπαίδευση στην Ελλάδα: μεγέθη, προκλήσεις και δυνητική συνεισφορά στην ανάπτυξη» της Μονάδας Οικονομικής Ανάλυσης και Έρευνας της Eurobank, οι οποίες ευκρινώς θέτουν σε δεύτερη μοίρα το κεκτημένο της ακαδημαϊκής γνώσης ως ουσίας και… προάγουν το δεδομένο της σύνδεσης με την οικονομία .
Τα ενδεικτικώς προτεινόμενα μέτρα της ομάδας εργασίας, μπαίνουν , θέλοντας και μη το τραπέζι του διαλόγου για την αναμόρφωση της Ανώτατης Εκπαίδευσης στη χώρα μας και φωτογραφίζουν μείωση του αριθμού των εισακτέων στα ΑΕΙ, «λουκέτο» ή τουλάχιστον συρρίκνωση των πανεπιστημιακών τμημάτων χαμηλής ζήτησης – κυρίως αφορά σε τμήματα των λεγόμενων κλασικών σπουδών -θεωρητικής κατεύθυνσης, αναπροσαρμογή της ποιότητας των παρεχομένων σπουδών, στροφή στην επαγγελματική εκπαίδευση , αλλαγές στις εξεταστικές διαδικασίες για την απόκτηση πτυχίου , επαναξιολόγηση των μεταπτυχιακών προγραμμάτων σπουδών και διάπλατο άνοιγμα της πόρτας σε φοιτητές του εξωτερικού.
Στηριζόμενη στα δεδομένα διεθνών μετρήσεων ( PIAAC του ΟΟΣΑ , CEDEFOP ) τα οποία αποκαλύπτουν στοιχεία για αναλφάβητους πτυχιούχους την Ελλάδα, over-qualification (πλεόνασμα προσόντων ή υπερεξειδίκευση) και skills χωρίς ζήτηση, τα οποία έρχονται σε ευθεία αντίθεση με το γεγονός ότι η χώρα μας έχει τον υψηλότερο αριθμό πτυχιούχων Ανώτατης Εκπαίδευσης, η μελέτη υποδεικνύει σειρά αλλαγών .
Σύμφωνα με τη μελέτη εάν η Ελλάδα προσεγγίσει σε ποιότητα τις χώρες με τα πιο προηγμένα συστήματα επιστημονικής έρευνας και ανάπτυξης, το ΑΕΠ θα μπορούσε να αυξηθεί μακροχρόνια κατά 10,8%-12,7%, κυρίως μέσω της ενίσχυσης της παραγωγικότητας και της διάχυσης γνώσης. Με βάση τα στοιχεία του 2025, η επίδραση αυτή αντιστοιχεί σε σωρευτική αύξηση του ΑΕΠ ανά απασχολούμενο κατά 6.200 έως 7.300 ευρώ, ενώ περίπου το ήμισυ του οφέλους εκτιμάται ότι μπορεί να επιτευχθεί μέσα σε τρία έως πέντε χρόνια.
Αναλυτικά οι φωτογραφικές προτάσεις
Με δεδομένα ότι η Ελλάδα :
-έχει ήδη το υψηλότερο ποσοστό υποψηφίων που εισέρχονται στα πανεπιστήμια μεταξύ των χωρών της ΕΕ-27 , με όποιες επιπτώσεις έχει αυτός ο… φοιτητοπληθωρισμός στην ποιότητα της παρεχόμενης γνώσης και
-την επερχόμενη δημογραφική γήρανση που θα μειώσει περαιτέρω τον αριθμό των υποψηφίων,
η έκθεση επισημαίνει την ανάγκη για εξορθολογισμό του συστήματος (κρατικών και μη κρατικών ΑΕΙ) σε όρους γενικού αριθμού εισακτέων, ώστε να προσεγγίσει τα ποσοστά της ΕΕ-27, (δηλαδή να μειωθεί) καθώς και των διαδικασιών αξιολόγησης (πέρα από το κεντρικό σύστημα εισαγωγής στα ΑΕΙ, η νύξη αφορά και σε αλλαγές που οδηγούν στην απόκτηση του πτυχίου).
Στη βάση αυτού του δεομένου προτείνονται:
- Αλλαγές για τους εισακτέους
Εξορθολογισμός του αριθμού εισακτέων σε τομείς για τους οποίους δεν υπάρχει επαρκής ζήτηση, ώστε να αντιμετωπιστούν φαινόμενα υποαπασχόλησης, ετεροαπασχόλησης και ιδρυμάτων που δεν προσελκύουν υποψηφίους.
Εάν κάποιοι λιγότερο επιθυμητοί από Έλληνες υποψήφιους τομείς σχετίζονται με συγκριτικά πλεονεκτήματα της χώρας (π.χ. πρωτογενής τομέας, ναυτιλία, τουρισμός, κλασσικές σπουδές), προϋπόθεση διατήρησης των σημερινών αριθμών αποτελεί η βελτίωση του επιπέδου των παρεχόμενων σπουδών και η μεγαλύτερη προσφορά προγραμμάτων στην αγγλική γλώσσα ώστε να προσελκύσουν ξένους φοιτητές.
- Στροφή στην εκπαίδευση υψηλής Τεχνολογίας
Παράλληλα, απαιτείται η ενίσχυση των αριθμών σε τομείς που συνάδουν με τις ανάγκες του νέου προτύπου της οικονομίας αλλά και την έλευση της Τεχνητής Νοημοσύνης (π.χ. χρήση και βαθμονόμηση τεχνητής νοημοσύνης, διαχείριση μεγάλων δεδομένων, cloud computing, κυβερνοασφάλεια, προηγμένη μεταποίηση, συστήματα ανανεώσιμων πηγών ενέργειας και κυκλικής οικονομίας), καθώς και απόκτηση soft skills.
- Ενίσχυση της τεχνικής-επαγγελματική εκπαίδευση στην Τριτοβάθμια
·Μετατόπιση μέρους της ζήτησης για σπουδές τριτοβάθμιας εκπαίδευσης προς την τεχνική-επαγγελματική εκπαίδευση. Επανασχεδιασμός του μαθήματος του σχολικού-επαγγελματικού προσανατολισμού ώστε οι μαθητές να λαμβάνουν επικαιροποιημένη – σε ετήσια βάση – πληροφόρηση για τις τάσεις που διαμορφώνονται στο σύνολο της αγοράς εργασίας μέσω των διαθέσιμων θεσμών (Μηχανισμός Διάγνωσης Αναγκών στην Αγορά Εργασίας, CEDEFOP).
- Αλλαγές στα προγράμματα των μεταπτυχιακών σπουδών
Εξορθολογισμός του τομέα των μεταπτυχιακών σπουδών για την καλύτερη αντιστοίχιση με τις ανάγκες της αγοράς εργασίας αλλά και την ενίσχυση της – βασικής κι εφαρμοσμένης – έρευνας.
- Υψηλότερη κρατική και… ιδιωτική χρηματοδότηση των ΑΕΙ
· Προώθηση χρηματοδότησης – τόσο από τον ιδιωτικό όσο και από το δημόσιο τομέα – της έρευνας και ανάπτυξης (R&D) και συντονισμένη προσπάθεια περαιτέρω ενίσχυσης των συνεργασιών μεταξύ ιδρυμάτων και επιχειρήσεων, τόσο εντός όσο και εκτός Ελλάδας.
- Προσέλκυση ξένων φοιτητών
· Να τεθεί ο στόχος ο αριθμός των ξένων φοιτητών να φθάσει τους 100.000. Πολιτικές που θα μπορούσαν να συνεισφέρουν στην επίτευξη αυτού του στόχου περιλαμβάνουν:
-χρηματοδοτήσεις επί τη βάσει ανόδου της θέσης των πανεπιστημίων στις διεθνείς αξιολογήσεις μεταξύ των κορυφαίων 500 παγκοσμίως,
-ενθάρρυνση συνεργασιών με αναγνωρισμένα διεθνή ιδρύματα, δημιουργία περισσότερων προγραμμάτων στα αγγλικά για την άρση των γλωσσικών εμποδίων, κτήση διεθνώς αναγνωρισμένων πιστοποιήσεων,
-διεθνής εκστρατεία επικοινωνίας με αναβάθμιση της πρωτοβουλίας “Study in Greece” που να επισημαίνει τα πλεονεκτήματα των σπουδών στην Ελλάδα (ασφάλεια, πολιτισμός, ποιότητα ζωής, ευκαιρίες σταδιοδρομίας, προσιτή τιμή),
-τόσο με παραδοσιακά μέσα όσο και ψηφιακές πλατφόρμες και influencers, διευκόλυνση Εισόδου και Παραμονής φοιτητών και ακαδημαϊκού προσωπικού (ιδίως για επιλεγμένα κοινά με χαρακτηριστικά ενσωματωσιμότητας, π.χ. ομογενείς, φοιτητές από τα Βαλκάνια και τη Νοτιοανατολική Ευρώπη), υπηρεσίες βελτίωσης της φοιτητικής εμπειρίας.
