Από την αντιπροσωπευτική δημοκρατία στη συμμετοχική δημοκρατία
Στην εποχή μας ζούμε την απαξίωση της πολιτικής από σημαντικό μέρος του πληθυσμού και από ένα δυναμικό ποσοστό της νέας γενιάς. Η απαξίωση αυτή μεταφράζεται στη μείωση της συμμετοχής σε πολιτικές ή κομματικές εκδηλώσεις και συζητήσεις, καθώς και σε αύξηση της αποχής από τις εκλογικές διαδικασίες. Οι λεγόμενοι «απολιτίκ» συμπολίτες μας προβάλλουν ως επιχείρημα την απογοήτευσή τους από την αδιαφάνεια στις πολιτικές επιλογές και στις κρίσιμες αποφάσεις των κυβερνώντων, αλλά και των άλλων πολιτικών. Θεωρούν επίσης ότι δεν μπορεί ο απλός λαός να επηρεάσει ουσιαστικά τα γενόμενα και ότι οι σημαντικές αποφάσεις λαμβάνονται στην ουσία ερήμην του.
Η αλήθεια είναι ότι οι σύγχρονες δημοκρατίες στηρίζονται συνήθως στην αντιπροσωπευτική τους ταυτότητα, δηλαδή στην, κατά κανόνα, έμμεση λήψη πολιτικών αποφάσεων από τους εκλεγμένους αντιπροσώπους του λαού, δηλαδή τους βουλευτές του και όχι άμεσα από την πλειοψηφία του ίδιου του λαού. Τα δημοψηφίσματα είναι, σε αυτές τις δημοκρατίες, αρκετά σπάνια. Αλλά και τα αποτελέσματά των δημοψηφισμάτων, μερικές φορές, θεωρείται ότι διαστρεβλώνονται από την εκάστοτε κυβέρνηση.
Από την άλλη όμως, ας σκεφτούμε ότι η συμμετοχική δημοκρατία, ως εναλλακτική μορφή ή συμπλήρωμα της αντιπροσωπευτικής δημοκρατίας, μπορεί να στηριχθεί στην άμεση συμμετοχή των πολιτών σε κινήματα, ομάδες, εθελοντικές οργανώσεις και άλλους φορείς, οι οποίοι μπορούν να παράξουν άμεσα πολιτικές, να διεκδικήσουν δικαιώματα και να επηρεάσουν τις αποφάσεις, χωρίς φυσικά τη χρήση βίας, αλλά με ειρηνικές συγκεντρώσεις και διαδικασίες. Ας μην ξεχνάμε πόσο επηρέασαν και εν πολλοίς άλλαξαν την πορεία της Ιστορίας της χώρας τους και της Παγκόσμιας Ιστορίας ειρηνικοί «ακτιβιστές», όπως ο Αφροαμερικανός πάστορας Μάρτιν Λούθερ Κινγκ ο νεότερος, ο Ινδός Μαχάτμα Γκάντι, η αμερικανική ομάδα SCLC και άλλοι. Υπάρχουν πολλές περιπτώσεις που «φτιάχνουν…Ιστορία οι παρέες», όπως πολύ σωστά έχει γράψει και τραγουδήσει ο αείμνηστος Διονύσης Σαββόπουλος.
Για την Ιθάκη μας και την Κεφαλονιά μας, οι διαχρονικές πολιτικές αποφάσεις σχετικής περιθωριοποίησης με τις συνέπειές τους, όπως η ανάληψη Διαχείρισης του Εθνικού Δρυμού του Αίνου από τη γειτονική Ζάκυνθο, η απομάκρυνση των, ιδρυθέντων από τον αείμνηστο Γεράσιμο Αρσένη, τριτοβάθμιων σχολών από το Ληξούρι, το κλείσιμο Υποκαταστημάτων Τραπεζών και ΕΛΤΑ, οι συγκοινωνιακές δυσχέρειες της Ιθάκης, η υποβάθμιση της Δημόσιας Υγείας στα νησιά μας, η «χειμερία νάρκη» της κοινωνικής μας ζωής κατά τους χειμερινούς μήνες και άλλα δεν νομίζω ότι μπορούν να αντιμετωπισθούν με «απολιτίκ» θεωρήσεις ή ακροδεξιές πολιτικές σκέψεις που επανέρχονται τα τελευταία χρόνια στην Ευρώπη. Η τοπική συμμετοχική δημοκρατική κινητοποίηση, ακόμη και με μορφή αυτο-οργάνωσης, είτε με τη βοήθεια τοπικών προοδευτικών δημοκρατικών πολιτικών οργανώσεων, είτε με άλλη μορφή, όπως παρεών, συζητήσεων, συλλόγων, ομάδων σκέψης, κινημάτων, εθελοντικών ομάδων, καλλιτεχνικών κοινωνικών δράσεων, συνδέσμων αλληλεγγύης κ.λπ. έχει συχνά τη δυναμική να ανατρέψει την ενδεχόμενη αδιαφορία του κεντρικού κράτους και να επιτρέψει στην τοπική κοινότητα να διεκδικήσει τα δίκια της και τη ζωή της, οδηγώντας σε μια μορφή αποκεντρωμένης ηγεσίας. Μιλάμε για την «ιδεολογία» της οικοδόμησης πρωτοβουλιών και μέσα από τις τοπικές κοινότητες, αντί της αποκλειστικής επιβολής «ατζεντών» από «πάνω», από τους έχοντες δηλαδή την εξουσία. Η λαϊκή κινητοποίηση για το δυστύχημα των Τεμπών δείχνει ότι ο ελληνικός λαός διαθέτει τέτοιου είδους αντανακλαστικά και πανελλήνια και τοπικά. Αλλά καλό είναι η συμμετοχική αυτή δημοκρατική διαδικασία μας ως πολιτών να συνδυάζεται με τη συμμετοχή μας και στην αντιπροσωπευτική δημοκρατία, την παρουσία μας δηλαδή μέσω της ψήφου μας στις Εκλογές. Αφ’ ενός μεν γιατί η μια συμμετοχή διεγείρει πνευματικά και φιλοσοφικά την άλλη συμμετοχή και αντιστρόφως. Αφ’ ετέρου δε, εάν εμείς δεν ψηφίσουμε στις Εκλογές, κάποιοι άλλοι, όπως έχει γραφεί, θα ψηφίσουν και θα αποφασίσουν για μας αντί για εμάς…
*Θωρακοχειρουργός- Μέλος ΠΑΣΟΚ
