ΚΕ.Δ.Α.Σ.Υ. Κεφαλληνίας: Επιστροφή στα θρανία και προσδοκίες

Ο ερχομός του φθινοπώρου σηματοδοτεί πάντα το άνοιγμα των σχολείων. Την ξεγνοιασιά του καλοκαιριού διαδέχονται οι σχολικές υποχρεώσεις. Όλοι οι μαθητές εφοδιάζονται με καινούργια βιβλία και όλα τα απαραίτητα σχολικά για την έναρξη της σχολικής χρονιάς. Ενθουσιασμός, άγχος, προσμονή και ανάμικτα συναισθήματα τους κατακλύζουν όλους, καθώς φτάνει η στιγμή που «τα κεφάλια θα μπουν μέσα».

Μπαίνοντας στα παπούτσια των γονέων όμως, όπως είναι αναμενόμενο, οι υποχρεώσεις αυξάνονται, ενώ ξεκινά ένας νέος κύκλος άγχους. Άγχος που ξεκινά από τα χρήματα για τα σχολικά είδη, τα οποία πλέον κοστίζουν πολύ, έως τις προσδοκίες για τις επιδόσεις των παιδιών. Στο σημείο αυτό, είναι κρίσιμο να σταθούμε στο ζήτημα των προσδοκιών, θέτοντας κάποιες ερωτήσεις.

Πρώτον: «Τι σημαίνουν για μένα οι καλές σχολικές επιδόσεις;»

Μεγαλωμένοι σε ένα βαθμοθηρικό εκπαιδευτικό σύστημα, λιγότερο ή περισσότερο συχνά πέφτουμε στην παγίδα να εστιάζουμε την προσοχή μας κυρίως σε όσα καταφέρνει ένα παιδί σε μαθησιακό επίπεδο. Ωστόσο, έχοντας ως βασική ανησυχία τις επιδόσεις του, ξεχνάμε τα πιο σημαντικά πράγματα για το ίδιο το παιδί. Αυτά είναι η συναισθηματική του ανάπτυξη, η κοινωνικοποίησή του και η συνολική του ευεξία και ευημερία. Έτσι, βασικά ερωτήματα που θα πρέπει να μας απασχολήσουν είναι πρωτίστως το αν πηγαίνει χαρούμενο στο σχολείο κάθε μέρα, το αν έχει φίλους, καθώς και το αν εμπιστεύεται τόσο εμάς όσο και τους δασκάλους του στις δυσκολίες που μπορεί να αντιμετωπίσει στην τάξη ή στο διάλειμμα. Άλλα ερωτήματα αφορούν το κατά πόσο
μπορεί να υπερασπιστεί τον εαυτό του σε συγκρούσεις και το πώς αλληλεπιδρά με τους συμμαθητές του. Οι απαντήσεις στα ερωτήματα αυτά είναι κομβικές για την πληρέστερη κατανόηση ενός παιδιού, καθώς αντικατοπτρίζουν την εικόνα που έχει για τη σχολική ζωή και τον εαυτό του, όντας μέλος της σχολικής κοινότητας.

Ο ρόλος της οικογένειας είναι πολύ ιδιαίτερος σε αυτό το πλαίσιο, αφού η ψυχοκοινωνική και συναισθηματική κατάσταση ενός παιδιού διαμορφώνεται κυρίως βάσει των ερεθισμάτων που προέρχονται από το σπίτι. Αυτό σημαίνει ότι ο τρόπος που μιλούν οι γονείς στο παιδί για το ίδιο επηρεάζει την αυτοεικόνα του, και κατ’ επέκταση την αυτοεκτίμηση και αυτοπεποίθησή του. Για
παράδειγμα, ένα παιδί που δέχεται μπράβο για όσα καταφέρνει, θα πιστέψει περισσότερο στον εαυτό του, από ένα παιδί του οποίου οι γονείς θα του λένε ξανά και ξανά ότι μπορεί να τα πάει και καλύτερα, χωρίς να του προσφέρουν συναισθηματική ενίσχυση ή κάποιου είδους επιβράβευση.Ομοίως, όσα αναφέρουν για το σχολείο ή για κάποιον/α εκπαιδευτικό, έχουν αντίκτυπο στη συμπεριφορά του παιδιού εντός του σχολικού περιβάλλοντος, και ασφαλώς στη στάση του απέναντι στον/στην εκπαιδευτικό. Επομένως, το τι λέμε και το πώς λέμε στο παιδί, απαιτεί λεπτή διαχείριση.

Δεύτερον: Τι μπορεί να σημαίνει πρόοδος στο σχολείο;»

Οι περισσότεροι γονείς αντιλαμβάνονται την ιδέα της προόδου ως την κατάκτηση νέων μαθησιακών στόχων, η οποία συνοδεύεται από σταδιακά βελτιωμένες βαθμολογίες. Αυτό το οποίο δε λαμβάνεται υπόψη, είναι η πρόοδος που μπορεί να προκύψει σε ό, τι αφορά τη συμπεριφορά ενός παιδιού στο σχολείο, την καλύτερη προσαρμογή του στην τάξη, τη βελτίωση της αλληλεπίδρασης
με τους συνομηλίκους του, καθώς και σε άλλα ζητήματα που άπτονται της ψυχοκοινωνικής ανάπτυξης. Ένας μαθητής μπορεί να αντιμετωπίζει δυσκολίες στη μάθηση, καλλιεργώντας όμως ταλέντα, κοινωνικές σχέσεις και θετικά γνωρίσματα προσωπικότητας. Καταρχήν, οι γονείς οφείλουν να αναγνωρίσουν τα θετικά αυτά στοιχεία και να βοηθήσουν το παιδί να επενδύσει σε αυτά. Εφόσον υπάρχει στήριξη σε αυτά, η όποια μαθησιακή πρόοδος θα έρθει με τον δικό της ρυθμό. Από την άλλη, ένας μαθητής μπορεί να έχει μεν καλές σχολικές επιδόσεις, αλλά μπορεί να αντιμετωπίζει μεγάλες δυσκολίες στην αλληλεπίδραση με τους συμμαθητές ή/και στη συμπεριφορά στην τάξη. Σε αυτή την περίπτωση, στόχο πρέπει να αποτελέσει η κοινωνικοποίηση του μαθητή και η διαχείριση των συναισθημάτων του, και όχι η αποκλειστική εστίαση στο γεγονός ότι τα καταφέρνει στα
μαθήματα. Υπενθυμίζουμε ότι η πρόοδος αφορά και τη συμπεριφορά, όχι μόνο τα μαθησιακά επιτεύγματα!

Τρίτον: «Οι προσδοκίες μου ανταποκρίνονται στις δυνατότητες του παιδιού μου;»

Από τη στιγμή της είδησης της κύησης και έπειτα οι οικογένειες οραματίζονται το μέλλον του παιδιού τους. Όταν φτάνει η ώρα να καθίσει στο θρανίο, οι προσδοκίες αυτές αποκτούν γράμματα και αριθμούς. Η βαθμολογία είναι πλέον μέρος των προσδοκιών. Τι φέρνουν όμως οι προσδοκίες μαζί τους; Απαιτήσεις! Όταν δημιουργούνται απαιτήσεις και δη υψηλές, τα παιδιά κατακλύζονται
από στρες αναφορικά με το αν θα τα καταφέρουν, γεγονός που επηρεάζει το πώς αισθάνονται και, κατά συνέπεια, το τι σκέφτονται για τον εαυτό τους. Έτσι, συχνά, παιδιά που μεγαλώνουν σε περιβάλλοντα υψηλών απαιτήσεων, βιώνουν αισθήματα αναξιότητας ή ενοχικότητας, όταν δεν ανταποκρίνονται σε όσα αναμένει η οικογένειά τους από τα ίδια, ενώ μπορεί να εξελιχθούν σε αγχώδεις ενήλικες στη μετέπειτα ζωή τους.

Παιδιά με ειδικές δυσκολίες στη μάθηση και προσδοκίες:

Ένα σημείο στο οποίο πρέπει να σταθούμε είναι η περίπτωση που ένας μαθητής παρουσιάζει κάποιου είδους δυσκολία στη μάθηση. Σε αυτή την περίπτωση, παρατηρείται ότι οι προσδοκίες των γονέων μπορούν να λειτουργήσουν ως ανασταλτικός παράγοντας για τη βελτίωση των επιδόσεων. Ένα παιδί με μαθησιακές δυσκολίες, σταδιακά θα βιώσει ματαίωση, αντιλαμβανόμενο τις δυσκολίες του σε σύγκριση με συμμαθητές του, όταν θα καταλάβει ή συνειδητοποιήσει ότι εκείνοι
αφομοιώνουν ευκολότερα νέες γνώσεις, οι οποίες συνοδεύονται από αντίστοιχες επιδόσεις στα διαγωνίσματα. Έτσι, σε συνδυασμό με το άγχος που του δημιουργείται από την οικογένεια και τη συνακόλουθη πίεση προκειμένου να αποδώσει εξίσου με τους συμμαθητές του, είναι πιθανό να εκδηλώσει σχολική άρνηση. Για τον λόγο αυτό, χρειάζεται ακόμα πιο προσεκτικός χειρισμός σε όσα του λέμε, ενώ εξαιρετικής σημασίας αποτελεί η συνειδητοποίηση της φύσης των δυσκολιών του
μέσω της ενημέρωσης από ειδικούς για αυτές. Λαμβάνοντας όλα τα παραπάνω υπόψη, καλό είναι το να έχουμε καλή επικοινωνία με τους εκπαιδευτικούς και το σχολείο, να δείχνουμε εμπιστοσύνη και να ακούμε ενεργά, δρώντας με βάση
το συμφέρον και τις ανάγκες του παιδιού.

Εσείς τι σκέφτεστε και αναμένετε από το παιδί σας όταν ξεκινά μια σχολική χρονιά;
Τροφή για σκέψη….

Όλγα-Ραφαηλία Γρηγορομιχελάκη,
Εκπαιδευτικός ΚΕ.Δ.Α.Σ.Υ. Κεφαλληνίας
Σεπτέμβριος 2026