Το πρώτο κουδούνι χτύπησε, μαζί του όμως ήρθε και ο ολοένα ακριβότερος λογαριασμός της νέας σχολικής χρονιάς. Πίσω από τη «δωρεάν» δημόσια εκπαίδευση έχει παγιωθεί ένα παράλληλο σύστημα που χρηματοδοτείται σε μεγάλο βαθμό από την τσέπη των γονιών και μεγαλώνει μαζί με τα παιδιά: από τη «σχολική λίστα» που παραλαμβάνει ο κηδεμόνας και που απαιτεί αγορές γύρω στα 150 ευρώ (ενίοτε και αναλώσιμων που λείπουν από το σχολείο, όπως κόλλες Α4 για το φωτοτυπικό) μέχρι τις δραστηριότητες, τις ξένες γλώσσες, τα κέντρα μελέτης, τα φροντιστήρια και τα ιδιαίτερα.

Ο πραγματικός λογαριασμός μπορεί να ξεπεράσει τα 2.000 ευρώ τον χρόνο για ένα παιδί και να φτάσει αρκετές χιλιάδες στο Λύκειο (5.000+), την ώρα που σε αρκετές ευρωπαϊκές χώρες μέρος του κόστους της σχολικής χρονιάς καλύπτεται από επιδόματα, vouchers και άλλες κρατικές ενισχύσεις.

Τα στοιχεία της πιο πρόσφατης Ερευνας Οικογενειακών Προϋπολογισμών της ΕΛΣΤΑΤ για το 2024 αποτυπώνουν, αν και όχι ολοκληρωτικά, τη σοβαρή οικονομική πίεση που δέχονται τα ελληνικά νοικοκυριά εξαιτίας των εκπαιδευτικών δαπανών. Πιο συγκεκριμένα το κόστος της εκπαίδευσης κλιμακώνεται ανάλογα με τη σύνθεση κάθε οικογένειας, απορροφώντας το 6,1% των συνολικών δαπανών στα ζευγάρια με ένα παιδί έως 16 ετών, ποσό που μεταφράζεται σε περίπου 155 ευρώ τον μήνα, με το ποσοστό να αυξάνεται στο 6,9% (περίπου 175 ευρώ) για τα νοικοκυριά με δύο παιδιά και να εκτοξεύεται στο εντυπωσιακό 9,7% (πάνω από 230 ευρώ μηνιαίως) στις πολύτεκνες οικογένειες, ενώ στις μονογονεϊκές οικογένειες φτάνει στο 9,1% καθιστώντας την εκπαίδευση έναν από τους σημαντικότερους παράγοντες «αιμορραγίας» του οικογενειακού πορτοφολιού.

Τι λένε οι γονείς και οι έρευνες αγοράς

«Ο μισθός μου είναι… μόνο για τα παιδιά. Ξοδεύουμε περίπου 600 ευρώ τον μήνα. Εάν έκαναν και ξένες γλώσσες, θα δίναμε 800 ευρώ τον μήνα. Ακόμα και ο άριστος μαθητής θέλει φροντιστήρια σήμερα. Είναι όλο το σύστημα λάθος» μας λέει η Γ., μητέρα 2 κοριτσιών.

Κάθε χρόνο η Ενωση Εργαζόμενων Καταναλωτών της ΓΣΕΕ προχωρά σε δειγματοληπτική έρευνα και καταγραφή των τιμών των βασικών σχολικών ειδών, όπως μολύβια, τετράδια, στιλό, χάρακες κτλ. Η έρευνα για το 2026 δεν έχει δημοσιευτεί ακόμη, ωστόσο, όπως λέει στην «Εφ.Συν.» ο Απόστολος Ραυτόπουλος, πρόεδρος της ΕΕΚΕ, παρατηρούνται νέες αυξήσεις της τάξης του 5% έως και 25% σε βασικά σχολικά είδη. Ξεκινώντας τη «λίστα» ο κ. Ραυτόπουλος μάς περιγράφει βασικά έξοδα περίπου 150 ευρώ – χωρίς νέα σχολική τσάντα που, εάν χρειαστεί, θα εκτοξεύσει τον λογαριασμό πάνω από τα 200 ευρώ.

Δεν είναι αμελητέο κι ένα έξτρα κόστος περίπου 100 ευρώ για βασικά σχολικά είδη, τετράδια, βοηθήματα και ξενόγλωσσα βιβλία για τα φροντιστήρια μέσης εκπαίδευσης ή ξενών γλωσσών. «Πρόκειται για ένα κόστος που με το “καλημέρα” μπορεί να ξεπεράσει τα 300 ευρώ, για παράδειγμα σε ένα παιδί του Γυμνασίου, και στη συνέχεια έχουμε τα μηνιαία έξοδα για φροντιστήρια και δραστηριότητες, που ποικίλλουν, και άλλα τουλάχιστον 100 ευρώ έξοδα μέσα στη χρονιά για σχολικές εκδρομές παραστάσεις κτλ» μας περιγράφει ο ίδιος.

Σύμφωνα με μελέτες της ΓΣΕΕ, ο διάμεσος μισθός βρίσκεται στα 1.360 ευρώ, οπότε το κόστος των φροντιστηρίων και των υπόλοιπων εκπαιδευτικών εξόδων (ξένες γλώσσες, δραστηριότητες κτλ) μπορεί να φτάσει από το 20% έως και το 30% του μισθού ενός γονιού ή και περισσότερο, αφού ο κατώτατος μισθός βρίσκεται στα 920 ευρώ.

Υποστελεχωμένο ολοήμερο και κέντρα μελέτης

Μια σχετικά νέα έκφανση της φροντιστηριοποίησης της εκπαίδευσης στην Ελλάδα είναι και τα κέντρα μελέτης για μαθητές του Δημοτικού. Οπως αναφέρει στην «Εφ.Συν.» ο Φίλιππος Φλουσκούνης, πρόεδρος της Ομοσπονδίας Γονέων και Κηδεμόνων Περιφέρειας Αττικής, τα κέντρα μελέτης παίζουν περισσότερο τον ρόλο της φύλαξης των παιδιών γιατί με την υποστελέχωση και τα νέα κριτήρια στο ολοήμερο σχολείο αρκετά παιδιά μένουν εκτός. «Υπάρχουν κέντρα μελέτης τα οποία κρατάνε τα παιδιά και φυσικά τα διαβάζουν, κάνουν τα μαθήματά τους, μέχρι τις 4-5 η ώρα, για να μπορεί ο γονιός να εργαστεί και να πάει να πάρει μετά το παιδί του από το κέντρο μελέτης. Μιλάμε για ένα επιπλέον κόστος 150-200 ευρώ τον μήνα. Υπάρχουν μέχρι και πούλμαν που πηγαίνουν έξω από τα δημόσια σχολεία, που παίρνουν τα παιδιά και τα πηγαίνουν στο κέντρο μελέτης» μας περιγράφει ο κ. Φλουσκούνης.

Πέρα από τα ανελαστικά σχολικά έξοδα της «λίστας» στην αρχή της χρονιάς, τα οποία επίσης η Ομοσπονδία Γονέων και Κηδεμόνων Περιφέρειας Αττικής τοποθετεί κοντά στα 150 ευρώ, στα πάγια έξοδα των γονιών προστίθενται οι ξένες γλώσσες και οι διάφορες δραστηριότητες, με το κόστος να αυξάνεται εκθετικά. Οι δραστηριότητες, όπως αθλήματα, ξεκινούν από 20 ευρώ τον μήνα σε δημοτικές εγκαταστάσεις, ξεπερνώντας τα 60 ευρώ τον μήνα σε αθλητικούς συλλόγους ή ακαδημίες, ενώ τα φροντιστήρια αγγλικών και ξένων γλωσσών κινούνται στα 80-100 ευρώ τον μήνα συν τα έξοδα για βιβλία. Εάν μάλιστα κάποιος μαθητής κάνει και δεύτερη ξένη γλώσσα, προστίθενται περίπου άλλα 100 ευρώ, εάν εξαιρέσουμε διάφορες προσφορές για δεύτερη ξένη γλώσσα ή δεύτερο παιδί στο ίδιο φροντιστήριο. Και σε αυτά τα ποσά δεν υπολογίζουμε καν το πιθανό κόστος 100-150 ευρώ για την αγορά ενός τάμπλετ ή άνω των 500 ευρώ για την αγορά ενός λάπτοπ που πιθανόν να χρειαστούν οι μαθητές Γυμνασίου και Λυκείου.

Σύμφωνα με μελέτη του Κέντρου Ανάπτυξης Εκπαιδευτικής Πολιτικής της ΓΣΕΕ («2025: Η οργανωμένη φροντιστηριακή εκπαίδευση στη σύγχρονη Ελλάδα: Η εκμάθηση ξένων γλωσσών & ο ρόλος των Κέντρων Ξένων Γλωσσών»), παρά τις διαχρονικές προσπάθειες της πολιτείας για την ενίσχυση της ξενόγλωσσης εκπαίδευσης στα δημόσια σχολεία, η φροντιστηριακή εκπαίδευση παραμένει ο αδιαμφισβήτητος πυλώνας για την απόκτηση ουσιαστικών γλωσσικών δεξιοτήτων. Η χρόνια αυτή εξάρτηση συντηρεί βαθιές κοινωνικές και εκπαιδευτικές ανισότητες, επιβαρύνοντας δυσβάστακτα τον οικογενειακό προϋπολογισμό και φέρνοντας στην επιφάνεια τα δομικά ελλείμματα του δημόσιου συστήματος τόσο σε επίπεδο επάρκειας και ποιότητας όσο και ως προς την ισότιμη πρόσβαση όλων των μαθητών στη γνώση.

Οσον αφορά τα φροντιστήρια Μέσης Εκπαίδευσης, μελέτη του ίδιου φορέα (ΚΑΝΕΠ-ΓΣΕΕ) από το 2023 τοποθετεί τα έξοδα των ελληνικών νοικοκυριών στο ποσό των 614 εκατομμυρίων ευρώ για το 2023, με τη δαπάνη να εκτινάσσεται κατά 35,7% σε πραγματικές τιμές από το 2021. Οπως αναφέρουν κάποια βασικά ευρήματα της συγκεκριμένης έρευνας, τα φροντιστήρια αντιπροσωπεύουν κατά μέσο όρο το 52,3% της συνολικής ιδιωτικής εκπαιδευτικής δαπάνης των νοικοκυριών και αντιστοιχούν στο 9% της συνολικής τους καταναλωτικής δαπάνης έναντι 7,5% το 2013. Η δε μέση οικογενειακή μηνιαία δαπάνη για τα φροντιστήρια ανέρχεται σε 180 ευρώ με έντονη ανισότητα: το φτωχότερο 25% δαπανά κάτω από 70 ευρώ, ενώ το πλουσιότερο 25%, πάνω από 250 ευρώ μηνιαίως.

Ο λογαριασμός και οι… κουμπαράδες

Χωρίς να μπορούμε να συνυπολογίσουμε διάφορους παράγοντες ή πιθανές μαθησιακές δυσκολίες που μπορεί να απαιτήσουν π.χ. παράλληλη εκπαιδευτική στήριξη πιθανώς με ιδιαίτερα μαθήματα, ένα ενδεικτικό κόστος που μας περιγράφει ο Απόστολος Ραυτόπουλος από την Ενωση Εργαζόμενων Καταναλωτών της ΓΣΕΕ κυμαίνεται ως εξής: οι επιπλέον δραστηριότητες ή τα κέντρα μελέτης για ένα παιδί του Δημοτικού μπορεί να ξεπεράσουν τα 200 ευρώ τον μήνα, το ποσό μπορεί να υπερβεί τα 300 ευρώ για μαθητές του Γυμνασίου ή του Λυκείου που προετοιμάζονται για εξετάσεις σε πτυχία ξένων γλωσσών, ενώ σε περιπτώσεις προετοιμασίας για τις πανελλαδικές το «κρυφό» κόστος της δημόσιας και δωρεάν παιδείας και… παραπαιδείας μπορεί να φτάσει τα 600 ευρώ τον μήνα.

Με αυτά τα έξοδα για την εκπαίδευση των δύο παιδιών του, ο κ. Φλουσκούνης σχολιάζει τις εξαγγελίες του πρωθυπουργού στη ΔΕΘ για τον «κουμπαρά» της νέας γενιάς. «Και ταυτόχρονα τώρα μας είπαν να βάζουμε και 100 ευρώ τον μήνα στον κουμπαρά και θα μας βάζει και 100 ευρώ το κράτος. Θα έχουμε και αποταμιευτικό λογαριασμό. Δηλαδή νομίζουν ότι μπορούμε να ανταποκριθούμε σε αυτά τα έξοδα και να έχουμε και έναν αποταμιευτικό λογαριασμό για να δώσουμε 100 ευρώ τον μήνα;» αναρωτιέται ρητορικά ο κ. Φλουσκούνης.

Τι συμβαίνει στην υπόλοιπη Ευρώπη;

Ένα κοινό μοτίβο που παρατηρούμε στις περισσότερες ευρωπαϊκές χώρες αλλά όχι στην Ελλάδα είναι ότι αρκετές οικογένειες, και ειδικά οι πιο ευάλωτες, λαμβάνουν επιδόματα, vouchers ή βοηθήματα για την αγορά σχολικών ειδών, κάτι που δεν είναι θεσμοθετημένο στη χώρα μας. Εξαίρεση αποτελεί ένα βοήθημα 150 ευρώ της Περιφέρειας Στερεάς Ελλάδας που δόθηκε πέρσι σε ευάλωτες οικογένειες. Η φροντιστηριακή παιδεία παρατηρείται περισσότερο στις χώρες της Ανατολικής Ευρώπης, οπότε τα επιπρόσθετα κόστη δεν είναι τόσο διαδεδομένα σε χώρες της Δυτικής και Κεντρικής Ευρώπης.

Στη Γαλλία στα 488 ευρώ ανά οικογένεια διαμορφώνεται ο μέσος προϋπολογισμός για τη νέα σχολική χρονιά καταγράφοντας αύξηση 79 ευρώ σε σύγκριση με το 2025. Το ποσό αυτό καλύπτει κυρίως σχολικά είδη, ένδυση και λοιπό εξοπλισμό, ενώ περιλαμβάνει και άλλα έξοδα που σχετίζονται άμεσα με την έναρξη των μαθημάτων. Ας μην ξεχνάμε ότι οι γαλλικοί μισθοί κείνται μακράν των ελληνικών! Για την ελάφρυνση του κόστους η κυβέρνηση χορηγεί ετήσιο σχολικό επίδομα σε σχεδόν 3 εκατομμύρια οικογένειες με βάση εισοδηματικά κριτήρια. Για τη φετινή χρονιά το ύψος της ενίσχυσης καθορίζεται ανάλογα με την ηλικία του παιδιού (από 6 έως 18 ετών) από 426 έως 466 ευρώ.

Στην Αυστρία, όπως αναφέρει έρευνα του Εμπορικού Επιμελητηρίου της Βιέννης, το κόστος για τα βασικά εφόδια για την έναρξη της σχολικής χρονιάς κυμαίνεται από 150 έως 400 ευρώ ανά παιδί. Σύμφωνα με έρευνα για το κόστος της σχολικής εκπαίδευσης, μια σχολική χρονιά κοστίζει για μια οικογένεια περισσότερα από 2.200 ευρώ ανά παιδί.

Στη Ρουμανία το κόστος για την επιστροφή στα θρανία ξεκινά από τα 1.200 λέι (228 ευρώ), φτάνοντας σε κάποιες περιπτώσεις ακόμα και τα 3.000 λέι (570 ευρώ). Στη συνέχεια, όπως στην Ελλάδα, προστίθενται συχνά διάφορες συνεισφορές για ομαδικές δραστηριότητες των μαθητών, όπως εκδρομές, και έξοδα για εξωσχολικά μαθήματα, χόμπι, ιδιαίτερα μαθήματα κ.ά. Οι γονείς επωμίζονται το κόστος των εξωσχολικών δραστηριοτήτων, με τα έξοδα να αυξάνονται όσο μεγαλώνει ο μαθητής, οπότε μπορεί να απαιτηθεί εξειδικευμένος εξοπλισμός, όπως tablet κ.ά. Αυτή τη στιγμή η ρουμανική κυβέρνηση παρέχει στις οικογένειες ένα ηλεκτρονικό voucher ύψους 100 ευρώ για τα πρώτα σχολικά έξοδα, στο οποίο το 2025 είχαν ενταχθεί 700.000 οικογένειες.

Στη Βουλγαρία το βασικό κόστος για την έναρξη της σχολικής χρονιάς κυμαίνεται γύρω στα 170 ευρώ. Το κράτος παρέχει εφάπαξ οικονομικό βοήθημα για την κάλυψη μέρους αυτών των εξόδων σε οικογένειες με παιδιά στην πρωτοβάθμια εκπαίδευση (από την Α’ έως τη Δ’ Δημοτικού). Η καταβολή ρυθμίζεται από τον Νόμο περί Οικογενειακών Επιδομάτων και χορηγείται χωρίς εισοδηματικά κριτήρια.

Το ποσό ανέρχεται στα 153 ευρώ και καταβάλλεται σε δύο ισόποσες δόσεις: η πρώτη πριν από την έναρξη του σχολικού έτους και η δεύτερη με την έναρξη του δευτέρου τετραμήνου, υπό την προϋπόθεση ότι το παιδί συνεχίζει να φοιτά κανονικά. Αντίστοιχη εφάπαξ ενίσχυση δικαιούνται και οι οικογένειες μαθητών της Α’ Γυμνασίου (8η τάξη), καθώς το κράτος στηρίζει τους γονείς και κατά τη μετάβαση των παιδιών στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση. Το ύψος του βοηθήματος παραμένει το ίδιο και καταβάλλεται επίσης σε δύο δόσεις. Σε συνέντευξή του στις 22 Αυγούστου ο αρμόδιος υπουργός αναφέρθηκε στο ύψος της ενίσχυσης εκφράζοντας την προσδοκία για μελλοντική αύξηση του ποσού.