ΤΟΥΡΚΟΛΙΒΥΚΟ ΜΝΗΜΟΝΙΟ ΒΑΡΙΑ ΗΤΤΑ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΕΞΩΤΕΡΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ
Δρ. Γαβριήλ Μανωλάτος
Καθηγητής Διεθνούς Οικονομίας και Ανάπτυξης
Η επικύρωση του τουρκολιβυκού μνημονίου και από την Ανατολική Λιβύη εκθέτει την Αθήνα. Η Τουρκία διευρύνει την επιρροή της, ενώ η Ελλάδα, έπειτα από επτά χρόνια, βρίσκεται αντιμέτωπη με μια δυσμενέστερη πραγματικότητα. Οι διαμαρτυρίες δεν αρκούν. Η κυβέρνηση οφείλει να λογοδοτήσει και να δράσει.
ΑΠΟ ΤΙΣ ΠΡΟΕΙΔΟΠΟΙΗΣΕΙΣ ΣΤΗΝ ΑΠΟΤΥΧΙΑ
Η επικύρωση του Τουρκολιβυκού Μνημονίου από τη Βουλή της Ανατολικής Λιβύης, στις 20 Οκτωβρίου, αποτελεί σοβαρό πλήγμα για τα ελληνικά συμφέροντα στην Ανατολική Μεσόγειο.
Η Τουρκία πέτυχε να διευρύνει την πολιτική αποδοχή μιας συμφωνίας που στρέφεται κατά των ελληνικών θαλάσσιων δικαιωμάτων, ακόμη και σε ένα λιβυκό πολιτικό στρατόπεδο που προηγουμένως την απέρριπτε.
Και η Αθήνα; Πού βρίσκεται έπειτα από επτά χρόνια;
Η κυβέρνηση δεν μπορεί να κρύβεται πίσω από τις ανακοινώσεις του Υπουργείου Εξωτερικών, τις διπλωματικές διαμαρτυρίες και τις διαβεβαιώσεις ότι το μνημόνιο είναι παράνομο.
Ασφαλώς, η ελληνική θέση στηρίζεται σε σοβαρά επιχειρήματα του διεθνούς δικαίου.
Όμως, η ορθότητα των επιχειρημάτων δεν αρκεί όταν ο αντίπαλος εργάζεται συστηματικά για να ενισχύσει τη θέση του και να μεταβάλει τους πολιτικούς συσχετισμούς.
Το αποτέλεσμα είναι αμείλικτο: η Τουρκία διευρύνει την επιρροή της στη Λιβύη και ενισχύει το πολιτικό έρεισμα των διεκδικήσεών της, ενώ η Ελλάδα δεν κατάφερε να αποτρέψει αυτή την εξέλιξη.
Αυτή είναι η αποτυχία της μέχρι σήμερα ελληνικής στρατηγικής: όχι ότι χάθηκαν τα ελληνικά δικαιώματα, αλλά ότι επιτρέψαμε να δυσκολέψει ακόμη περισσότερο η υπεράσπισή τους.
ΠΟΙΟΣ ΑΝΑΛΑΜΒΑΝΕΙ ΤΗΝ ΕΥΘΥΝΗ;
Η εξωτερική πολιτική δεν είναι υπόθεση μόνο του υπουργού Εξωτερικών. Την ευθύνη για τη γενική στρατηγική της χώρας έχει πρωτίστως ο πρωθυπουργός και η κυβέρνησή του.
Επομένως, τα ερωτήματα είναι αναπόφευκτα.
Γιατί δεν εξασφαλίσαμε ισχυρότερες σχέσεις με τις πολιτικές δυνάμεις της Λιβύης; Γιατί δεν αποτρέψαμε την προσέγγιση της Ανατολικής Λιβύης με την Τουρκία; Γιατί δεν μετατρέψαμε εγκαίρως τις συνεργασίες μας με την Κύπρο και την Αίγυπτο σε ένα αποτελεσματικότερο πλαίσιο προστασίας των ελληνικών συμφερόντων;
Η κυβέρνηση οφείλει να απαντήσει. Όχι με γενικόλογες διακηρύξεις, αλλά με συγκεκριμένο απολογισμό της πολιτικής της και εξηγήσεις για τα αποτελέσματά της. Διότι η διπλωματία κρίνεται από το κατά πόσο επιτυγχάνει τους εθνικούς στόχους της, όχι από τον αριθμό των συναντήσεων, των ανακοινώσεων και των διαβημάτων.
Η ΕΥΡΩΠΗ ΣΤΟ ΠΛΕΥΡΟ ΜΑΣ — ΟΙ ΗΠΑ ΑΠΟΓΟΗΤΕΥΟΥΝ
Η Ευρωπαϊκή Ένωση καταδίκασε την επικύρωση του μνημονίου, χαρακτηρίζοντάς το αντίθετο προς το Δίκαιο της Θάλασσας και άκυρο, ενώ επανέλαβε τη στήριξή της προς την Ελλάδα και την Κύπρο.
Πρόκειται για σαφή και θετική στάση, την οποία η Αθήνα οφείλει να αξιοποιήσει, διεκδικώντας έμπρακτη ευρωπαϊκή υποστήριξη και όχι μόνο διακηρύξεις.
Αντίθετα, οι ΗΠΑ απέφυγαν να καταδικάσουν ευθέως το μνημόνιο, περιοριζόμενες σε γενικές εκκλήσεις για διάλογο, μια στάση απογοητευτική απέναντι σε μια εξέλιξη που πλήττει άμεσα τα ελληνικά συμφέροντα.
Η Ελλάδα δεν μπορεί να επαφίεται στην καλή θέληση των συμμάχων της. Χρειάζεται δική της εθνική στρατηγική, διπλωματική πρωτοβουλία και αποτρεπτική αξιοπιστία.
ΤΩΡΑ. ΟΧΙ ΑΥΡΙΟ
Η Ελλάδα δεν έχει την πολυτέλεια νέων καθυστερήσεων.
Πρέπει να προχωρήσει σε συγκεκριμένες πρωτοβουλίες για την οριοθέτηση θαλάσσιων ζωνών με την Κυπριακή Δημοκρατία και να ενισχύσει τον συντονισμό με την Αίγυπτο. Η συζήτηση για επέκταση της ελληνοαιγυπτιακής οριοθέτησης προς ανατολάς πρέπει να αποκτήσει συγκεκριμένο περιεχόμενο. Παράλληλα, απαιτείται σαφές σχέδιο για την άσκηση των δικαιωμάτων της Ελλάδας, τόσο ως προς την ανακήρυξη ΑΟΖ στις περιοχές όπου αυτό είναι εφικτό όσο και ως προς την επέκταση των χωρικών υδάτων έως τα 12 ναυτικά μίλια, με την αναγκαία προετοιμασία για κάθε περιοχή.
Η κυβέρνηση οφείλει, επίσης, να εξασφαλίσει ότι κρίσιμα έργα, όπως η ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας–Κύπρου, δεν θα μένουν εκτεθειμένα σε συνεχείς πιέσεις και αβεβαιότητα.
Δεν χρειάζονται απερίσκεπτες κινήσεις ούτε πολεμικές κραυγές. Χρειάζεται αποφασιστική πολιτική, με σαφείς στόχους, συγκεκριμένο χρονοδιάγραμμα και αξιοποίηση όλων των νόμιμων μέσων.
Η ΕΘΝΙΚΗ ΕΥΘΥΝΗ ΔΕΝ ΠΑΡΑΓΡΑΦΕΤΑΙ
Το Τουρκολιβυκό Μνημόνιο δεν ακυρώνει τα δικαιώματα της Ελλάδας. Αποκαλύπτει, όμως, πόσο επικίνδυνη είναι η απόσταση ανάμεσα στη νομική επιχειρηματολογία και στην αποτελεσματική υπεράσπισή τους. Η κυβέρνηση οφείλει να εγκαταλείψει την πολιτική του εφησυχασμού και να παρουσιάσει συγκεκριμένο σχέδιο αντιμετώπισης της νέας κατάστασης.
Δεν είναι δυνατόν η Τουρκία να προωθεί συστηματικά τις επιδιώξεις της και η Ελλάδα να περιορίζεται στην καταγγελία των αποτελεσμάτων. Δεν είναι δυνατόν κάθε δυσμενής εξέλιξη να αντιμετωπίζεται ως κεραυνός εν αιθρία. Και δεν είναι δυνατόν να μην αναλαμβάνει κανείς την πολιτική ευθύνη.
Η ώρα των διαπιστώσεων τελείωσε.
Εάν η Αθήνα δεν κινηθεί τώρα με αποφασιστικότητα, κινδυνεύει να βρεθεί αντιμέτωπη με ακόμη δυσμενέστερους συσχετισμούς και περιορισμένα περιθώρια κινήσεων στην Ανατολική Μεσόγειο.
Τα εθνικά δικαιώματα δεν υπερασπίζονται με δηλώσεις προθέσεων. Υπερασπίζονται με στρατηγική, πράξεις και αποτελέσματα. Και γι’ αυτά τα αποτελέσματα η κυβέρνηση οφείλει να λογοδοτήσει στον ελληνικό λαό.
