Σπάνια δίνει συνεντεύξεις. Προτιμά να μιλά μέσα από τα ζωγραφικά και λογοτεχνικά έργα του, τις περφόρμανς, την ποίηση και τις σιωπές του. Κι όμως, ο Κώστας Ευαγγελάτος μοιάζει να έχει ζήσει δέκα ζωές, σε μία. Βρέθηκε στο Μανχάταν της δεκαετίας του ’80, στην καρδιά μιας καλλιτεχνικής έκρηξης που άλλαξε τον παγκόσμιο πολιτισμό, βιώνοντας ταυτόχρονα τη σκοτεινή εποχή της επιδημίας του AIDS — μια εμπειρία που ο ίδιος θεωρεί ότι από θαύμα ότι κατάφερε να σωθεί. Στη στρατιωτική του θητεία αλληλογραφούσε με τον Ντίνο Χριστιανόπουλο, ακούγοντας τη συμβουλή που τον ακολουθεί μέχρι σήμερα: «Να μη χάσεις την ψυχή σου».
Οι επιστολές εκείνες, έγιναν βιβλίο το οποίο παρουσίασε πρόσφατα με τίτλο «Γράμματα σ’ έναν Σμηνίτη». Και σαν να μην έφταναν όλα αυτά, ζει και δημιουργεί στο διαμέρισμα όπου κάποτε κατοικούσε ο διαβόητος «ληστής με τις γλαδιόλες», μετατρέποντας έναν χώρο με σκοτεινό παρελθόν, σε σημείο συνάντησης ανθρώπων της τέχνης.
Από τη γενέτειρά του το Αργοστόλι έως τις πιο διάσημες γκαλερί της Ευρώπης και της Νέας Υόρκης, ο Ευαγγελάτος ακολούθησε μια διαδρομή έξω από συμβάσεις και στερεότυπα.
Στη συνέντευξή του σήμερα στο epolitical.gr μιλά για όσα τον διαμόρφωσαν: τις φιλίες που άφησαν αποτύπωμα, τις απώλειες που τον λύγισαν, τη μοναξιά της δημιουργίας και την ανάγκη να παραμένει, ύστερα από πέντε δεκαετίες πορείας, πιστός στον νεαρό καλλιτέχνη που ονειρευόταν να αλλάξει τον κόσμο. Γιατί πίσω από κάθε έργο τέχνης, κρύβεται μια ζωή που άξιζε να ειπωθεί.
Αν ο Ντίνος Χριστιανόπουλος βρισκόταν σήμερα εδώ, τι πιστεύετε ότι θα σας έγραφε σε μία τελευταία επιστολή;
Λαμβάνοντας υπόψιν την μεσολάβηση δημιουργικών δεκαετιών, την συνέπεια και την αφοσίωση μου στα της τέχνης και του λόγου, υποθέτω θα μου έγραφε: τελικά αγαπητέ μου φίλε τα καταφέρατε!
Πως και πότε ξεκίνησε η αλληλογραφίας σας;
Κατατάγηκα το 1982 -εξ αναβολής ένεκα σπουδών- στην Αεροπορία και παρουσιάστηκα στην Τρίπολη, μια εβδομάδα έπειτα από εξάμηνη εκπαιδευτική παραμονή μου στο Παρίσι. Μετά την βασική εκπαίδευση, μου ανακοίνωσαν ότι θα πήγαινα στη Θεσσαλονίκη να πάρω την ειδικότητα του μετεωρολόγου. Ήδη αλληλογραφούσα με τον σπουδαίο λογοτέχνη και εικαστικό Νίκο Γαβριήλ-Πεντζίκη, τον Ηλία Πετρόπουλο κ.α. Στις εξόδους μου γνωρίστηκα επίσης με αρκετούς πνευματικούς ανθρώπους της πόλης και τελικά συναντήθηκα και με τον Ντίνο Χριστιανόπουλου στην μικρή πινακοθήκη «Διαγώνιος» που διατηρούσε. Εκεί είχαμε ενδιαφέρουσες συζητήσεις και διαλεκτικές προσεγγίσεις σε θέματα ζωής και αισθητικής. Όταν ολοκληρώθηκαν τα μαθήματα μετεωρολογίας, ήρθε μετάθεση για τον πύργο ελέγχου της Καλαμάτας από όπου και απολύθηκα. Τότε ξεκίνησε η αλληλογραφία μου με τον Χριστιανόπουλο.
Ποια εικόνα πιστεύετε είχε για εσάς; Του καλλιτέχνη ή ενός καλού συνομιλητή;
Την εικόνα μου ως καλλιτέχνη την είδε ουσιαστικά στην πορεία και στις εκθέσεις μου στη Θεσσαλονίκη που έδωσε το τιμητικό «παρών» πριν το 2000, αλλά και του καλού συνομιλητή, πιστεύω ότι από την αρχή το εντόπισε. Τότε ίσως το είχε ανάγκη, γιατί είχε συγκρουστεί με πολλούς του κύκλου του. Με έκπληξη διαπιστώσαμε στις πολύωρες συναντήσεις μας ότι παρόλες τις υπαρκτές διαφορές, ηλικίας, παιδείας, έργου, νοοτροπίας και εμπειρίας είχαμε ταυτόσημες απόψεις για πολλά και πολλούς της εποχής, που με πλάγιες οδούς είχαν γίνει γνωστοί. Το καυστικό και περίτεχνα περιγραφικό λέγειν του, αξέχαστο! Μου έκανε μεγάλη εντύπωση ότι ήξερε πολλά και από τα Αθηναϊκά πεπραγμένα του χώρου της τέχνης, ενώ μου «έθαψε» σατιρικά συζύγους γνωστών γκαλεριστών.
Σε ένα από τα γράμματα σάς εύχεται «να μη χάσετε την ψυχή σας». Πόσο εύκολο ήταν να την κρατήσετε ανέπαφη στις δεκαετίες της λάμψης και της παγκόσμιας καταξίωσης;
Η ευχή του με ενδυνάμωσε στην πολυδιάστατη πορεία μου με αποτέλεσμα μέσα από όλες τις δοκιμασίες, τις επιτεύξεις, την δημοσιότητα και τις προσφορές και τις διεθνείς επαφές να μην αλλάξω τις εφηβικές πεποιθήσεις μου, ως μαθητής της επτανησιακής παρησσίας, αρμονίας και ομορφιάς, ώστε η ψυχή μου καθαρή να υπερβαίνει τις αντιξοότητες από την ζήλεια και τις κολακείες και τις παγίδες των μετριοτήτων.
Αν μπορούσατε με τη σειρά σας να στείλετε μία τελευταία απάντηση σήμερα σε αυτά τα γράμματα, ποια θα ήταν η πρώτη σας λέξη;
Ευγνώμων! για την πηγαία οικειότητα, τις συμβουλές -άσχετο αν τις εφάρμοσα εν μέρει με δικό μου τρόπο- και την αλησμόνητη συγκίνηση που μου προκάλεσε όταν μου ανέφερε ότι με θυμήθηκε την ημέρα της κηδείας της μητέρας του…ακόμη το αναλογίζομαι και κλαίω.
Σπουδάσατε Νομική αλλά σας κέρδισε η Body Art και η Performance. Ήταν μια πράξη επανάστασης απέναντι στα «πρέπει» της εποχής;
Ανατράφηκα και διαμόρφωσα τα κοινωνικά και αισθητικά μου «πιστεύω» πολύ πρώιμα, στη δεκαετία του ΄70. Στα 16 μου πραγματοποιήθηκε με μεγάλη απήχηση η πρώτη ατομική έκθεση ζωγραφικής μου στο Δημαρχείο Αργοστολίου, με ερειπιογραφίες, συμβολικές και αφηρημένες συνθέσεις, δείγματα των εφηβικών μου αναζητήσεων. Όμως οι γονείς μου ήταν ενάντιοι στις επαγγελματικές καλλιτεχνικές βλέψεις μου. Οι σπουδές μου στη Νομική Αθηνών ήταν το επαχθές άλλοθι για να αυτονομηθώ. Τα τολμηρά ζωγραφικά και ποιητικά έργα μου τότε, ηθελημένα ήταν ενάντια σε πολλά «πρέπει» της τότε οπισθοδρομικής εποχής. Η διατύπωση τους όμως πάντα είχε μια ιδιότυπη και εμμονική επιμορφωτική και διαφωτιστική πρόθεση.
Τι κουβαλάει ένας καλλιτέχνης επιστρέφοντας από το Μανχάταν των 80s πίσω στην Ελλάδα; Ήταν πολιτισμικό σοκ;
Η επιστροφή μου το 1986 στην Αθήνα έγινε συνειδητοποιημένα παρόλες τις επιτυχίες, τις οικονομικές απολαβές με τις οποίες αγόρασα το ατελιέ μου, και τα δρώμενα στη Νέα Υόρκη, την Βοστώνη και άλλες πόλεις που επισκέφθηκα τα Μουσεία τους. Όμως αν και ήμουν πολύ τυχερός που σπούδασα με υποτροφία, ήμουν και άτυχος αφού έζησα το Μανχάταν των ονείρων μου και των μεγάλων καλλιτεχνικών γεγονότων κάθε μορφής, με την τρομερή σκιά της επιδημίας του Αids και θεωρώ ακόμη θαύμα το ότι γλίτωσα… ‘Οταν γύρισα, πραγματικά το σοκ, πολιτιστικό και ανθρωπιστικό, ήταν ακάθεκτο και για τρεις μήνες είχα κατάθλιψη. Ευτυχώς μου προτάθηκε να αναλάβω την καλλιτεχνική διεύθυνση της σημαντικής Γκαλερί dada και να ανοίξει έτσι ένα ευρύ πεδίο δημιουργικότητας και κοινωνικής προβολής που με αναπτέρωσε.
Και τι σας δίδαξε η Κεφαλλονιά που δεν σας δίδαξε το «Big apple»;
Η Κεφαλλονιά, την εποχή της μετασεισμικής ανασυγκρότησης και ανοικοδόμησης που γεννήθηκα και ανατράφηκα, μου έδωσε το πνευματικό ζητούμενο μιας νέας και ελεύθερης από προκαταλήψεις ζωής, την αυθόρμητη εκφραστική ευαισθησία, την ευγενική αγωγή και την λατρεία του ωραίου που η εμπνευσμένη καλλιέργεια του είναι η ευτυχία μου. Στη Νέα Υόρκη, όντως «μήλο της γνώσης του καλού και του κακού» σε ύψιστη δόση, είχα τη δυνατότητα να βιώσω συγκλονιστικές εμπειρίες κάθε λογής, να αφομοιώσω το «τρελό» πνεύμα και τους τρόπους ενός νέου κόσμου που δεν μπορούσα και ούτε ήθελα να οικειοποιηθώ.
Γράφετε ποίηση από το 1973. Μετά από μισό αιώνα δημιουργίας, η Τέχνη τελικά «θεράπευσε κάθε σκιά της ψυχής» σας, όπως αναφέρει η Σοφία Μωραΐτη;
Ίσως ακουστεί υπερβολικό, αλλά αν κάποιος μελετήσει τα έργα μου θα διαπιστώσει ότι οι πολλές εσωτερικές σκιές της νεότητας μου, από την εποχή που ήμουν στο Γυμνάσιο, θεραπεύτηκαν από την ωριμότητα και την προθύστερη γνώση και ενσυναίσθηση που είχα διαισθητικά, ως ζώδιο Σκορπιός…και υπήρξε μέχρι στιγμής σωτήρια.
Τι σημαίνει επιτυχία μετά από πέντε δεκαετίες δημιουργίας, διεθνών βραβεύσεων, έργα σας που κοσμούν σημαντικές συλλογές συλλεκτών, αλλά και δημόσια κτίρια των Αθηνών.
Υπάρχουν είδη και τάξεις επιτυχίας που καθορίζονται από τις αρχικές δυνατότητες, τις βασικές προθέσεις και τις προσωπικές επιλογές του καθενός. Επιτυχία είναι να μπορέσεις να δημιουργήσεις ότι θέλεις χωρίς συμβιβασμούς και να έχεις έστω και λίγους στο πλάι σου που να σε θαυμάζουν, να σε στηρίζουν έμπρακτα και να σε σέβονται για αυτό που προσπαθείς με εσωτερική αλήθεια.
Με τόσα χρόνια δημιουργίας, σας φοβίζει περισσότερο ο λευκός καμβάς ή η λευκή σελίδα;
Ειλικρινά δεν με φοβίζει τίποτα από αυτά, λατρεύω εξάλλου το λευκό χρώμα… Έχω ζωγραφίσει τόσα πολλά έργα και έχω γράψει τόσες σελίδες που δεν έχω πλέον την πλήρη εποπτεία τους. Συνεχίζω βέβαια να δημιουργώ από ψυχική ανάγκη αφού η έμπνευση λειτουργεί άμεσα.
Ποια είναι η μεγαλύτερη μοναξιά του καλλιτέχνη;
Η μοναξιά είναι μια απαραίτητη συνθήκη για να βιώνεις σε βάθος τις καταστάσεις και να κάνεις ενδοσκόπηση. Για μένα η μεγαλύτερη μοναξιά αναδύεται όταν άνθρωποι, ενίοτε φίλοι, μαθητές ή συνεργάτες που τους έχεις εμπιστευθεί και γνωρίζουν την αξία σου, σε εγκαταλείπουν με αχαριστία .
Θεωρείτε ότι το συνολικό έργο σας έχει βρει τη θέση που του αναλογεί στην ελληνική τέχνη;
Είχα τη δυνατότητα να εκθέσω τα περισσότερα έργα μου από μικρή ηλικία μέχρι σήμερα, σε πολύ σημαντικούς εκθεσιακούς χώρους, να λάβω θετικές ως επί το πλείστον κριτικές και έργα μου να ανήκουν σε σοβαρές ιδιωτικές συλλογές και Μουσεία τέχνης εδώ και στο εξωτερικό. Κάποιες στιγμές δεν πιστεύω ότι έκανα 7 ατομικές εκθέσεις στο Παρίσι…Το συνολικό έργο μου βέβαια θα έχει το δικό του άγνωστο μέλλον. Πάντως δεν με απασχολεί. Είμαι ευχαριστημένος για όσα με την τέχνη μου έχω απολαύσει και λάβει εν ζωή. Αν και υπήρξα πρόδρομος πολλών εικαστικών μοτίβων και έδωσα ώθηση με τόλμη σε νέες αντιλήψεις, με βάση επαλήθευσης τις χρονολογίες υλοποίησης και των καταλόγων, δεν θέλουν οι εκάστοτε κρατούντες και κύρια οι μεσάζοντες να μου το αναγνωρίσουν, αφού δεν ενέδωσα ποτέ σε οικονομικές εξαρτήσεις.
Είστε ποιητής, ζωγράφος, περφόρμερ, δοκιμιογράφος. Υπάρχει κάποια ιδιότητα που ξεχνάτε καμιά φορά να δηλώσετε;
Με το εγγενές σατυρικό πνεύμα μου, σας λέω, ότι δεν ξεχνώ αλλά αποφεύγω να τις πω…Και όμως υπήρξα επίσης μοντέλο στην Γαλλία, φωτογράφος γυμνών σε αρχαιολογικούς χώρους, γλύπτης με λιθοκολλάζ, σκηνογράφος όπερας, σχεδιαστής κοσμημάτων, εραλδιστής εικονογράφος, θεωρητικός της τέχνης και συλλέκτης έργων τέχνης.
Tο διαμέρισμα όπου διαμένετε στην Αθήνα, έχει κι αυτό μια ιστορία, απίθανη. Ήταν το σπίτι που διέμενε ένας από τους μεγαλύτερους κακοποιούς της δεκαετίας του 1970 του «ληστή με τις γλαδιόλες».
Ακόμη θυμάμαι την ταραχή μου όταν με πληροφόρησε για το γεγονός ο λαχανοπώλης της γειτονιάς που είχαν γίνει φίλοι με τον διαβόητο Βερνάρδο και την φοβία μου, όταν άκουγα κάποιο ήχο στα δωμάτια τα βράδια. Και όμως στο χώρο αυτό έφτιαξα ένα εκθετήριο που το έχουν επισκεφθεί πολλοί γνωστοί καλλιτέχνες και φιλότεχνοι.
Ποια είναι τα μελλοντικά σας σχέδια;
Στα κύρια σχέδια μου πρυτανεύουν η λειτουργία της Σύγχρονης Πινακοθήκης Villa Ροδόπη στο Αργοστόλι και του Art Studio EST στην Αθήνα, με ατομικές και θεματικές ομαδικές εκθέσεις. Επίσης πρόκειται να επανεκδοθεί η ποιητική συλλογή μου στη γαλλική γλώσσα με τίτλο «Offrandes Secoulaires» / Κοσμικές Σπονδές» και ένα λεύκωμα με τα έργα της αναδρομικής έκθεσης με τις «Σωματογραφίες» μου, που έγινε με επιτυχία στο Μουσείο της Πόλεως των Αθηνών. Παράλληλα θα συμμετέχω σε λογοτεχνικές εκδηλώσεις της Εθνικής Εταιρείας των Ελλήνων Λογοτεχνών, που είμαι μέλος του Διοικητικού Συμβουλίου και θα συνεχίσω με ομιλίες περί τέχνης την συνεργασία μου με το Ελεύθερο Πανεπιστήμιο του Φιλολογικού Συλλόγου «Παρνασσός», του οποίου είμαι μέλος και εκπρόσωπος του στην Κεφαλλονιά. Προετοιμάζω επίσης την έκθεση με νέες εννοιολογικές σχεδιαστικές συνθέσεις μου που θα εκτεθούν στη Σχολή Φυσικής και Αστρονομίας του Πανεπιστημίου του LEEDS της Αγγλίας.
