Οι δαπάνες τους, για να λειτουργήσουν και να εκτελέσουν τις αρμοδιότητες του πλησιέστερου επιπέδου του κράτους στον πολίτη αυξάνονται δραματικά. Ηλεκτρικό ρεύμα, μισθοδοσίες υπαλλήλων και αιρετών, καύσιμα και λιπαντικά για τα οχήματα του δήμου, όπως και πετρέλαιο θέρμανσης και λοιπά υλικά γνωρίζουν συνεχείς αυξήσεις στις τιμές τους την ώρα που οι “απολαβές” των δήμων από επιχορηγήσεις και ίδιους πόρους παρά το γεγονός ότι έχουν αυξηθεί την περίοδο 2019-2025, δε φτάνουν για να καλύψουν το χρηματοδοτικό τους κενό.
Παράλληλα, οι ληξιπρόθεσμές τους οφειλές έχουν αυξηθεί, οι συνολικές τραπεζικές τους καταθέσεις έχουν μειωθεί δραματικά. Οι συνολικές τους υποχρεώσεις έχουν αυξηθεί και το ενεργειακό κόστος έχει αυξηθεί δραματικά.
Από το χθες στο σήμερα
Πιο συγκεκριμένα, η δημοσιονομική εικόνα των δήμων έχει επιδεινωθεί σε μια σειρά στοιχείων που μαρτυρούν τον οικονομικό στραγγαλισμό τον οποίο βιώνουν. Έναν στραγγαλισμό που οδήγησε την ευνοϊκά διακείμενη στην κυβέρνηση ΚΕΔΕ της οποίας αρκετά μέλη, συμπεριλαμβανομένου του προέδρου Λάζαρου Κυρίζογλου είχαν δώσει το “παρών” στο πρόσφατο συνέδριο της Νέας Δημοκρατίας να προχωρήσει σε κινητοποιήσεις, έξω από τη Βουλή, τον περασμένο Δεκέμβρη, λόγω της υποχρηματοδότησης των δήμων.
Η μελέτη, το λειτουργικό και το ενεργειακό κόστος και η μισθοδοσία
Η κατάσταση αυτή αποτυπώνεται στη μελέτης της ΚΕΔΕ σε συνεργασία με την ΕΕΤΑΑ για το λειτουργικό κόστος των δήμων που ανέδειξε μια “μαύρη τρύπα” της τάξεως των 2,5 δις. ευρώ, το οποίο αναλύεται σε περίπου 1,3 δισ. ευρώ που αφορούν αμιγώς λειτουργικές ανάγκες και 1,2 δισ. ευρώ επενδύσεις.
Η ίδια μελέτη έδειξε πως το ενεργειακό κόστος για την περίοδο 2021-25 αυξήθηκε κατά 40%, με το μεγαλύτερο μερίδιο αυτού να αποτελούν οι δαπάνες για ηλεκτρικό ρεύμα στα δημοτικό κτίρια και το δημοτικό φωτισμό και οι δαπάνες των δήμων για καύσιμα και λιπαντικά για τα δημοτικά οχήματα και για τα απαραίτητα καύσιμα για θέρμανση και φωτισμό.
Ως προς το ηλεκτρικό ρεύμα, η ΚΕΔΕ έχει εκφράσει εντόνως δια στόματος του προεδρείου της τη διαμαρτυρία για τις υπέρμετρες χρεώσεις στο τιμολόγιο του ρεύματος για τους δήμους, το οποίο κυμαίνεται στα 0,26€ ανά κιλοβατώρα, την ώρα που σε ορισμένες περιπτώσεις το βιομηχανικό τιμολόγιο φτάνει μέχρι και τα 0,06€ ανά κιλοβατώρα.
Οι “μπροστάντζες” του Υπουργείου στους δήμους σε νέα ρεκόρ
Στην αμέσως επόμενη σελίδα, στο ίδιο πόνημα, αποτυπώνεται και η κατακόρυφη αύξηση των προκαταβολών που λαμβάνουν οι δήμοι από το υπουργείο Εσωτερικών με υπογραφή του υπουργού Θεόδωρου Λιβάνιου έναντι των Κεντρικών Αυτοτελών Πόρων (ΚΑΠ).
Για την περίοδο 2021-2025 παρατηρήθηκε μια αύξηση της τάξεως του 609% (από 3,6 εκατ. ευρώ σε 22 εκατ. ευρώ συνολικά), ενώ σε απόλυτους αριθμούς οι προκαταβολές που χορηγήθηκαν τριπλασιάστηκαν στην ίδια περίοδο.
Σημειώνεται πως οι προκαταβολές χορηγούνται αποκλειστικά για ανελαστικές δαπάνες και μόνο όταν οι δήμοι έχουν εξαντλήσει το σύνολο των δημοσιονομικών τους δυνατοτήτων. Αυτό καταδεικνύει τα προβλήματα ρευστότητας που έχει δημιουργήσει η αλματώδης αύξηση του λειτουργικού κόστους μετά το 2023, όπως αναδεικνύει η έρευνα.
Τα ληξιπρόθεσμα χρέη των δήμων
Στα πολλά που αναδεικνύει η μελέτη για την εξέλιξη του λειτουργικού κόστους που επιμελήθηκε η ΚΕΔΕ σε συνεργασία με την ΕΕΤΑΑ, έρχεται να προστεθεί η πορεία των ληξιπρόθεσμων χρεών των ΟΤΑ από το 2019 την τελευταία ενημέρωση του Οκτωβρίου 2026. Μετά από μια τροχιά κάμψης, μετά την περίοδο της πανδημίας εκτοξεύθηκαν σε ιστορικά υψηλά των τελευταίων ετών. Παρά τις διακυμάνσεις που παρατηρούνται εντός ενός έτους κατά μέσο όρο το ύψος των ληξιπρόθεσμων χρεών παρουσιάζεται αυξημένο.
Ιδού και οι ετήσιοι μέσοι όροι:
- 2019: 202,1 εκατ. €
- 2020: 221,4 εκατ. €
- 2021: 154,2 εκατ. €
- 2022: 118,1 εκατ. €
- 2023: 154,1 εκατ. €
- 2024: 286,3 εκατ. €
- 2025: 275,8 εκατ. €
- 2026 Ιανουάριος-Αύγουστος: 311,4 εκατ. €
Οι καταθέσεις της αυτοδιοίκησης
Την ίδια στιγμή, οι τραπεζικές καταθέσεις που διατηρούν οι οργανισμοί τοπικής αυτοδιοίκησης, σύμφωνα με τα στοιχεία των καταθέσεων ανά τομέα της Τράπεζας της Ελλάδος από το 2019 μέχρι σήμερα έχουν παρουσιάσει κατακόρυφη πτώση. Ωστόσο, το μεγαλύτερο μέρος της πτώσης αυτής συγκεντρώνεται στα έτη 2019-23. Το 2019 οι ΟΤΑ εκκίνησαν με 2,6 δισ. ευρώ σε καταθέσεις, το 2023 φτάνουν στα 1,3 δισ. ευρώ, ενώ σύμφωνα με τα τελευταία στοιχεία ξεπερνούν οριακά τα 900 εκατ. ευρώ.
Δυσοίωνο το παρόν και το μέλλον των δημάρχων
Οι δήμοι στο σήμερα πορεύονται σε ένα περιβάλλον στο οποίο βρίσκονται αντιμέτωποι με το επιχείρημα της συνολικής αύξησης των Κεντρικών Αυτοτελών Πόρων κατά 1,1 δις την εξαετία 2019-25, ενώ οι εντάσεις που λαμβάνουν χώρα στη Μ. Ανατολή, ιδίως μετά την ανατίναξη του αγωγού East-West στη Σαουδική Αραβία, οδηγούν το ενεργειακό κόστος σε νέα δυσθεώρητα ύψη. Σε επίπεδα που δεν μπόρεσαν να προβλέψουν οι προϋπολογισμοί των δήμων για το 2026, οι οποίοι καταρτίστηκαν με δεδομένα Σεπτεμβρίου 2025 στα καύσιμα.
Έτσι λοιπόν, οι δήμοι σε πολλές περιπτώσεις έχουν εξαντλήσει τον σχετικό Κωδικό του προϋπολογισμού για τα καύσιμα ήδη από τον Αύγουστο. Στο δε πεδίο των τιμών ενέργειας δεν έχει επιτευχθεί ακόμα σχετική ρύθμιση που θα εξασφαλίσει τη μείωση της τιμής της κιλοβατώρας για τους δήμους της χώρας.
Την ίδια στιγμή, οι Προκαταβολές των ΚΑΠ έχουν ξεπεράσει κάθε προηγούμενη χρονιά της περιόδους 2019-2025. Μέχρι τη στιγμή που γράφονται αυτές οι γραμμές (13/10/26) το υπουργείο Εσωτερικών έχει χορηγήσει 27 προκαταβολές συνολικού ύψους 26.146.000 ευρώ
Οι διεκδικήσεις των δημάρχων με… κινητοποιήσεις στο βάθος
Η ΚΕΔΕ έχει παραταχθεί στην παρούσα κατάσταση έχοντας μια μελέτη που συγκεντρώνει τα επιχειρήματά της υποχρηματοδότησης των δήμων ως προς τις λειτουργικές τους δαπάνες, προτείνοντας σταδιακή κάλυψη του χρηματοδοτικού κενού των 2,5 δισ. ευρώ σε βάθος πενταετίας, αλλά την προσέγγιση του στόχου του 7% των καθαρών εσόδων του κρατικού προϋπολογισμού.
Οι δήμαρχοι έχουν δείξει την αποφασιστικότητά τους μέχρι στιγμής στην διεκδίκηση των αιτημάτων τους, με τον πρόεδρο της ΚΕΔΕ να απειλεί μέχρι και με κινητοποιήσεις: “Εάν χρειαστεί, θα προχωρήσουμε σε αγωνιστικές κινητοποιήσεις, με στόχο να διασφαλίσουμε τη χρηματοδότηση που απαιτείται για τη λειτουργία των Δήμων και την εξυπηρέτηση των πολιτών”
Το επόμενο ορόσημο και το δυσοίωνο μέλλον
Οι δήμαρχοι έχουν στραμμένα τα βλέμματα στον προϋπολογισμό του 2027 και το συνέδριο της ΚΕΔΕ στην Καλαμάτα που θα τεθούν εκ νέου τα θέματα και ενώπιον της κυβέρνησης. Ωστόσο, το οικονομικό μέλλον των δήμων δεν συνοδεύεται με τους καλύτερους οιωνούς. Το προσχέδιο του Κρατικού Προϋπολογισμού για το 2027 διατηρεί τους “κόφτες” που κρατάνε τους Κεντρικούς Αυτοτελείς Πόρους των Δήμων και δίνει μια αύξηση της τάξης των 170 εκατ. ευρώ.
Σύμφωνα με τη σχετική ΚΥΑ, το ποσό που διαθέτει το κεντρικό κράτος για τους ΚΑΠ το 2027, ανέρχεται στα 4,246 δισ. ευρώ, με τους ΚΑΠ του 2026 να διαμορφώνονται στα 4,146 δισ. ευρώ, όταν ο αρχικός σχεδιασμός του προϋπολογισμού του 2026 προέβλεπε 4,076 δισ. ευρώ.
Ο Λάζαρος Κυρίζογλου σχολιάζοντας την απόφαση στο aftodioikisi.gr είχε υπογραμμίσει πως “είναι πολύ χαμηλό. Μπορεί να είναι κατά τι υψηλότερο σε σχέση με το 2026, το οριζόμενο ανώτατο όριο των ΚΑΠ για δήμους και περιφέρειες, όμως μόνον το λειτουργικό κόστος των δήμων ανέρχεται σε 5,4 δισ. ευρώ.”
Σε αυτά είχε συμπληρώσει: “Αναμένουμε όμως να δούμε και ποιο θα είναι το ποσό το οποίο θα εγγραφεί για τους δήμους. Αν δεν ικανοποιηθούμε θα πάμε σε αγωνιστικές διεκδικητικές κινητοποιήσεις.”
Ο δε Πολυετής Δημοσιονομικός Προγραμματισμός 2026-29, που συνετάχθη στα τέλη Νοεμβρίου 2025, δεν σημειώνει κάποια ιδιαίτερη αύξηση στα ποσά που θα διατεθούν για τις δαπάνες του υπουργείου Εσωτερικών, πράγμα που ενδεχομένως να μαρτυρά και την κατεύθυνση που θα ακολουθήσουν και οι ΚΑΠ.
Αναλυτικά τα ποσά που διατίθενται κατ’ έτος για δαπάνες του ΥΠΕΣ μέχρι το 2029:
- 2026: 4.163.668.000
- 2027: 4.100.838.000
- 2028: 4.126.375.000
- 2029: 4.151.977.000
Αξίζει να σημειωθεί πως οι δήμοι αντιμετωπίζουν και άλλο ένα πρόβλημα στη χρηματοδότησή τους. Τα τακτικά τους έσοδα αποτελούνται κατά 72% από τους Κεντρικούς Αυτοτελείς Πόρους. Αυτό οδηγεί σε συνθήκες αυξημένης έκθεσης της βασικής πηγής χρηματοδότησης των δήμων σε εξωγενείς δημοσιονομικούς κινδύνους και οικονομικές αναταραχές που μπορούν να περιορίσουν τις κρατικές δαπάνες.
